kunst

door

de laatste brief van Gerhard Gürtler

Slechts vier dagen voor hij sneuvelt, schrijft student Gerhard Gürtler op 11 augustus 1917, een brief naar huis. Hij heeft het daarin over de felle gevechten van de derde slag om Ieper.

De mannen in de frontlinie horen uur na uur en nacht na nacht niets anders dan het trommelvuur, het gekreun van gewonde vrienden, het geschreeuw van gevallen paarden en het wilde bonken van hun eigen hart.

Zelfs in de korte rustpauzes spoken in de vreemde stilte de herinneringen van grenzeloos lijden door hun doodvermoeide hersenen. Er is geen ontsnappen aan, er rest hun alleen afschuwelijke herinneringen en wachten op wat komen gaat.

Ik heb geen foto van Gerhard Gürtler gevonden. Bij bovenstaande brief heb ik gekozen voor het centrale paneel van de triptiek “der Krieg” van Otto Dix, die zelf ook aan het front is geweest tijdens de grote oorlog.

bron : oorlogskalender 2014-2018, Davidsfonds

OttoDix_DerKrieg02

door

de derde slag om Ieper

De derde slag om Ieper begint op 31 juli 1917 onder het bevel van de Britse veldmaarschalk Douglas Haig, met een aanval op Pilkem. De bloedige gevechten om Passendale maken historisch ook deel uit van deze veldslag maar beginnen in feite pas op 4 oktober.

De geallieerden boeken el terreinwinst tijdens deze slag maar die gaat weer verloren bij de vierde slag om Ieper (voorjaar 1918). Ook het zo zwaar bevochten Passendale komt dan weer in Duitse handen.

Het is niet onterecht deze derde slag om Ieper te beschouwen als een voorbeeld van de zinloosheid van oorlog : honderdduizenden doden in ruil voor kleine, niet eens houdbare verschuivingen op het terrein. Opperbevelhebber Haig wordt gezien als de schuldige voor de mislukte doorbraak. Toch mag hij aan de leiding blijven van de Britse troepen in Frankrijk.

bron : oorlogskalender 2014-2018

Onderstaande schilderij is van Harold Septimus Power en toont Australische artillerie tijdens de derde slag om Ieper.

HaroldSeptimusPower_AustralianArtillery_Ypres1917.png

door

Joeri Gilsjer sneuvelt nabij Tarnopol

JoeriGilsjer.jpgJoeri Vladimirovitsj Gilsjer is Russisch oorlogsvrijwilliger vanaf het begin van de oorlog in augustus 1914. Hij begint zijn militaire loopbaan als cavalerist, maar wordt piloot na een training op 21 oktober 1915. Op 20 november breekt een propeller zijn beide voorarmen als hij een vliegtuigmotor wil starten. Hij wordt een inspecteur in de Dux vliegtuigenfabriek nabij Moskou.

Na genezing krijgt hij een training in februari 1916 en vanaf maart 1916 maakt hij deel uit van het 7e luchtmachtdetachement met basis nabij Tarnopol. Op 10 mei 1916 haalt hij een Duits vliegtuig neer maar bij het landen raakt hij de controle kwijt en zijn voet moet worden geamputeerd. Voor zijn overwinning krijgt hij de Orde van Sint-Vladimir vierde klasse. Vanaf 13 November 1916 keert Joeri Gilsjer terug in actieve dienst als piloot. Hij krijgt de leiding van het 7e luchtmachtdetachement en gaat naar Frankrijk om een training te krijgen. Op 22 november 1916 is Joeri terug aan het Russische front.

Op 13 april 1917 haalt hij twee vliegtuigen neer, evenals op 15 mei. Tot dan was hij ad interim commandant van het 7e detachement. Als de commandant Ivan Orlov sneuvelt, wordt Joeri Gilsjer aangeduid als nieuwe commandant. Op 17 juli behaalt hij een nieuwe overwinning. In een brief beklaagt hij zich daags erna over de slechte staat van zijn Nieuwport-vliegtuig. Op 20 juli 1917 behaalt hij zijn laatste overwinning nabij Tarnopol. Samen met andere Russische piloten gaat hij een Duits eskader te lijf. In het daaropvolgende gevecht stort Gilsjer neer. Hij wordt begraven op 21 juli 1917.

Bronnen

https://en.wikipedia.org/wiki/Yury_Gilsher

https://www.tumblr.com/pinturas-gran-guerra-aire/144922129895/1917-07-20-sunflowers-james-dietz-this-painting

 

door

Schaap ahoy !

Indien mogelijk verschijnt een U-boot aan de oppervlakte nadat ze een vijandelijk schip hebben getorpedeerd. Allerhande bruikbare zaken zoals hout, balen katoen, vee en verse groeten kunnen ronddrijven. Dat is het geval op 24 juni 1917 voor Werner Fürbringer en de bemanning van UC-17. Ter hoogte van de Scilly-eilanden wordt het stoomschip ss Clan Davidson gezonken.  Het Britse schip is afkomstig van Sydney en heeft onder andere boter en een gemengde lading aan boord.

Nadat het schip onder de oppervlakte verdwenen is, schieten enkele tonnen naar de oppervlakte. Die worden gevolgd door een groot schaap dat blatend tussen de tonnen drijft. De bemanning van de UC-17 staat versteld als het schaap zicht begint voort te bewegen alsof het de normaalste zaak van de wereld is. Nadat de verraste zeelui het dier aan boord getrokken hebben met een touw, zien ze dat het uitgeput is, waarschijnlijk van de opstijging van enkele tientallen meters diepte. Het beestje wordt uit zijn lijden verlost, het vel verwijderd en de rest naar de kombuis gebracht om tot een gebraad omgetoverd te worden.

bron : Tomas Termote, oorlog onder water, Davidsfonds

De tekening hieronder is van Liz Brady

LizBrady_Swimming-Sheep-16x10

door

Erich Paul Remark start frontdienst

Op 12 juni 1917 bereikt de 18-jarige student Erich Paul Remark het front tussen Torhout en Houthulst. Eind juli krijgt hij in Sint-Juliaan (Langemark) granaatsplinters in zijn lichaam en wordt terug naar Duitsland gebracht.

Later wordt hij bekend als auteur onder de naam Erich Maria Remarque. Hij was nauwelijks zes weken aan het front maar die brachten voldoende inspiratie voor zijn meest bekend boek Im Westen nichts Neues (van het westelijk front geen nieuws).

De tekening hieronder komt uit de graphic novel van Peter Eickmeyer gebaseerd op het boek van Remarque.

bron : oorlogskalender 2014-2018, Davidsfonds

EickMeyer_ImWestenNichtsNeues_Remarque

 

 

door

de Midinettes willen de Engelse week

Over stakingen moet de Franse pers heel terughoudend schrijven maar vanaf mei 1917 verschijnen er plots lange artikelen over een heel bijzondere actie in Parijs : de Midinettes, de naaisters van de grote couturehuizen, leggen het werk neer. De werkgevers hebben eenzijdig beslist om de ateliers op zaterdagnamiddag te sluiten en die halve dag ook af te houden van het loon. De Midnettes – zo genoemd omdat ze ’s middags de ateliers verlaten om op straat te eten – eisen de invoering van de semaine anglaise, de werkweek van vijf en een halve dag, met behoud van loon. 10.000 naaisters sluiten zich bij de beweging aan.

De vrouwen trekken geregeld door de straten en houden massabijeenkomsten. De dames manifesteren in keurige kledij en houden het strikt bij de eisen van hun sector. Ze dragen de tricolore mee en nergens klinkt kritiek op de oorlog. Zonder het te willen brengen ze een stakingsgolf op gang die veel grimmiger en politieker is dan hun sympathieke actie in de modewereld.

In mei, juni en juli 1917 volgen er stakingen in tientallen sectoren, in en om Parijs. Er nemen rond de 130.000 mannen en vrouwen aan deel. 80 % van de stakers zijn vrouwen, met de dames uit de munitiefabrieken als hardste klanten. Het meest verontrustende aan de stakingsgolf van mei-juni 1917 is de pacifistische toon die de politie hier en daar opmerkt. “Weg met de oorlog” blijft een zeldzame slogan, sommige betogers zingen de Internationale en als ze de tricolore meedragen, plooien ze die zo dat alleen het woord zichtbaar is.

Onderstaande tekening komt uit de stripreeks “Moeder oorlog” van Kris & Maël.

MoederOorlog_midinette

door

artillerieduel aan de Belgische kust

Ergens voor de kust tussen Nieuwpoort en Knokke ligt een Engels eskader dat in de nacht van 5 juni 1917 Duitse stellingen onder vuur neemt. De Duitsers reageren. In Veurne wordt Jozef Gesquière wakker van het lawaai.

Een nieuwe oorverdovende knal en weer een nieuwe schudding van de huizen :  het Duitse kanon met lange dracht dat het geschut van de Engelsen beantwoordt. EN zo duurt die afwisseling van schieten en grommen, van schudden en daveren een vol uur. Mijn God ! Wat zullen ons Vlaanderen en Vlaanderens gouden kusten er akelig uitzien, op de dag dat wij ze weer in ons bezit hebben.

bron : oorlogskalender 2014-2018, Davidsfonds

ww1-a-110-channel_jpg

door

muiterij in Ville-en-Tardenois

In het 41e infanterieregiment, gelegerd in Ville-en-Tardenois bij de Chemin des Dames, begint een grote muiterij. Meer dan tweeduizend soldaten houden een demonstratie bij het gemeentehuis.

De generaals Joseph Bulot en Paul Mignot trekken ernaartoe om de soldaten tot kalmte aan te sporen. De toestand wordt levensbedreigend voor generaal Bulot, die door zijn manschappen gehaat wordt. Na enkele beloftes van generaal Mignot, zoals het terugtrekken van twee regimenten naar het achterland, weg van het front, keert de kalmte terug.

bron : oorlogskalender 2014-2018, Davidsfonds

Onderstaande tekening is van Jacques Tardi.

Tardi_mutineries02.jpg

door

Grote drukte in de lucht boven Veurne

In Veurne is er behoorlijk wat gedruis in de lucht, noteert schoolmeester Jozef Gesquière op 31 mei 1917.

’s Avonds om klokslag 10 uur stijgt een van onze geallieerde vliegers op. Het toestel moet een van de grootste modellen zijn, wellicht een met twee motoren, gezien het geweldige gerond dat het laat horen.

Anderen volgen en het wordt een aanhoudend gebrom in de lucht. Weinig later ratelen mitrailleurs en machinegeweren. Er moeten dus ook vijandelijke vliegers in de lucht zijn. Misschien een luchtgevecht in volle nacht ? Slaap dan maar met zo’n lawaai boven u !

bron : oorlogskalender 2014-2018, Davidsfonds
De tekening hieronder komt uit de stripreeks “de piloot met de edelweiss”.

PilootEdelweiss20170531B

door

Luchtacrobatie boven Ijzerfront

Dokter Lievens noteert het volgende in zijn dagboek op 26 mei 1917.

Wacht Noord. Op 26 mei maak ik tegen de middag onder een lekker zonnetje een toch langs de kleine posten en luisterposten en neem foto’s die nog interessant beloven te zijn. In de namiddag nemen onze vliegtuigen een reeks vernietigingen van vijandelijke constructies voor hun rekening. Ze worden met ongehoorde hevigheid bestookt en wel twintigmaal heb ik de indruk dat ze worden geraakt door de ontelbare shrapnels die in hun omgeving ontploffen. Maar onze piloten raken erdoorheen met een stoutmoedigheid gekoppeld aan een wonderlijk toeval.

Na een uur schermutselingen zijn de Duitsers door hun voorraad heen en moeten ze noodgedwongen onze vermetele piloten ongestraft laag over hun linies laten vliegen. De Duitse woede uit zich dan in karabijnschoten en mitrailleurgeratel. Als toetje bezorgen onze piloten hen wat spektakel door loopings en plotse koersveranderingen uit te voeren, wat de Duitsers, als ze positief zijn, toch moeten bewonderen.

bron : André Gysel, Dokter Lievens – dagboek van een arts, Lannoo

Onderstaande tekening is van Romain Hugault, de piloot met de edelweiss

PilootEdelweiss20170529.jpg