pyjamaconferentie in Rapallo

In het kader van de grote Europese conferentie in Genua, waar overwinnaars en overwonnenen na de Groote Oorlog samenkomen, hopen de Duitsers een nieuwe regeling te treffen voor hun herstelbetalingen. Op Goede Vrijdag 1922 horen de Duitsers geruchten dat de westelijke mogendheden en Rusland het eens zijn geworden. De zaterdag voor Pasen nemen deze geruchten toe. Duits minister Rathenau probeert voortdurende de Britse premier Lloyd George te bereiken maar tevergeefs.

Die zaterdagavond, voor de onderbreking door de feestdagen, zit de Duitse delegatie geheel alleen in de lounge van haar hotel, eindeloos discussiërend en speculerend, terwijl de ene sombere mogelijkheid na de andere wordt overwogen. Tegen middernacht beëindigt men terneergeslagen de vruchteloze gesprekken en gaat naar bed. Maar twee uur later ligt iedereen nog wakker.

Rond die tijd wordt er zachtjes bij Maltzan op de deur geklopt : er is een heer met een gekke naam voor hem aan de telefoon. Maltzan gaat in kamerjas en op pantoffels door het trappenhuis naar beneden naar de telefooncel in de foyer. Aan de telefoon is Tsjitsjerin, de Russische minister van Buitenlandse Zaken :”Wij moeten elkaar morgen zo vroeg mogelijk ontmoeten,” zegt hij,” Het is van het grootste belang.”.

Van de Duitse gedelegeerden is Maltzan degene die zijn blik het meeste op het oosten gericht heeft. Hij wenst een verdrag met de Russen en zou het graag al voor Genua met hen hebben gesloten. De Russen weten dat of vermoeden het tenminste. Om twee uur in de ochtend trommelt Maltzan de hele Duitse delegatie uit bed.

En nu volgt de beroemde “pyjamaconferentie” in de kamer van Rathenau, Duits minister van Buitenlandse Zaken. Alle leden van de Duitse delegatie – de rijkskanselier, minister van Buitenlandse Zaken, ambtenaren en diplomaten – zijn in hun pyjama en kamerjas bijeengekomen en bespreken, moe door te weinig nachtrust – de nieuwe situatie. De Russen dringen aan op een onmiddellijke bijeenkomst met de Duitsers : nu, op de eerste paasdag in Rapallo, waar zij, ver van de andere delegaties gehuisvest zijn. Het plaatst de Duitsers voor zeer verdragende beslissingen die ter plekke en onmiddellijk genomen moeten worden. Moet men met de Russen een overeenkomst sluiten halsoverkop op paaszondag ?

Rathenau ziet de fraaie kans op een overeenkomst met het Westen in rook opgaan als hij het Russische aanbod accepteert. “Nu ik van de stand van zaken op de hoogte ben, ga ik met Lloyd George praten,”verklaart hij.Maltzan geeft ten antwoord :”Als u dat doet, treed ik af.”. Rijkskanselier Wirth maakt een einde aan de korte crisis door zich achter Maltzan te scharen. Om vijf uur ’s ochtens besluit de Duitse delegatie naar Rapallo te gaan. Rathenau drijft nog door dat men voordien de Engelse delegatie tenminste nog telefonisch op de hoogte stelt. Men belt de Engelsen tweemaal. De eerste keer slapen zij nog, de tweede keer hebben zij hun hotel verlaten.

In Rapallo verloopt die dag alles gesmeerd. De Russen zijn de beminnelijkheid zelve. Zij uiten zelfs geen bezwaren alks de Duitsers nog een voor hen gunstige verandering in het concept eisen. Om vijf uur ’s middags is het verdrag van Rapallo getekend. Naar de inhoud is het een zakelijk vredesverdrag, meer niet. Het vedrag van Brest-Litovsk is al in november 1918 geannuleerd. Er komt nu een werkelijk vredesverdrag in de plaats. Beide partijen erkennen elkaars territorium, knopên diplomatieke betrekkingen aan, zien wederzijds af van herstelbetalingen. Geheime clausules in militair of ander opzicht bevat het verdrag niet.

Niettemin is het verdrag een van de gebeurtenissen van de eeuw. Duitsland en Rusland , beide voor het eerst weer tot de Europese statengemeenschap toegelaten, hebben de gelegenheid te baat genomen tegenover deze gemeenschap gemene zaak te maken. En dat nog wel achter de rug van de conferentie van Genua om, en terzelfdertijd als het waren onder haar ogen. Lloyd George krijgt een aanval van razernij als hij het bericht ontvangt : zijn hele opzet ligt in duigen. De Franse delegatie pakt demonstratief haar koffers. Enkele kranten spreken overe oorlog.

Het gaat allemaal voorbij. Er komen verklaringen en verzekeringen, er wordt gesust, en langzaam keert de rust weer. De conferentie van Genua draait niet meteen op een mislukking uit; zij sleept zich nog een paar weken voort.

Het verdrag van Rapallo, hoe plotseling en overhaast ook tot stand gekomen, blijkt heel bestendig. Formeel blijft het bijna twintig jaar van kracht: tot Hitlers overval op Rusland op 22 juni 1941. Na de machtsovername van Hitler in 1933 wordt het natuurlijk een dode letter. Maar elf jaar lang, van 1922 tot 1933, bepaalt het feitelijk de betrekkingen tussen het Duitse RIjk en de Sovjet-Unie.

bron : Sebastian Hafnner, het duivelspact, Uitgeverij Rainbow, Amsterdam

Rijkskanselier Wirth (2e van links), en de Russische vertegenwoordigers Krassin, Tsjitsjerin en Joffe.

confiscatie van kerkelijke goederen

De confiscatie van kerkelijke goederen in Rusland is een decreet van de Sovjet-regering om alle kerkelijke waarden van de Russisch-orthodoxe Kerk te vorderen om de heersende hongersnood in het land te bestrijden. Dit decreet is op 23 februari 1922 aangenomen door het Centraal Uitvoerend Comité. De opbrengst is lager dan verwacht. In plaats van de verwachte ongeveer 800 miljoen gouden roebels, brengt de confiscatie bijna 34 miljoen gouden roebels op. In werkelijkheid wordt slechts een klein deel voor de bestrijding van de hongersnood gebruikt, het overgrote deel die de geroofde kerkelijke bezittingen opbrengen, wordt besteed aan propagandadoeleinden en aanzetting tot de wereldrevolutie.

Op 12 maart 1922 trekt in Sjoeja een grote menigte naar het centrale plein om de inbeslagneming van kerkelijke goederen van de Opstandingskathedraal te beletten. De bolsjewistische vertegenwoordigers dringen niet verder aan maar ondernemen enkele dagen later een tweede poging, ditmaal onder begeleiding van gewapende troepen. Als men de confiscatie opnieuw wil voorkomen, krijgen de troepen opdracht het vuur te openen op de gelovigen. Vier burgers worden gedood en tien raken gewond. De gebeurtenissen in Sjoeja leiden tot grote publieke verontwaardiging en overal in het land gaan menigten de straat op om hun kerken te verdedigen.

bron : https://nl.wikipedia.org/wiki/Confiscatie_van_kerkelijke_goederen_in_Rusland_in_1922

Onderstaande schilderij is van Ivan Vladimirov en toont de inbeslagname van kerkelijke goederen in Petrograd.

slag om Volochayevka

In november 1921 trekt het Witte leger in het verre Oosten van Rusland op vanuit Vladivostok. Ze volgen de spoorlijn en de Ussuri rivier richting westen. De voornaamste stad die ze veroveren is Khabarovsk. Ze trekken verder naar het westen maar worden door het Rode leger op 110 kilometer ten westen van Khabarovsk tot staan gebracht op 28 december 1921.

Het Witte leger trekt zich terug naar Volochayevka en graaft zich in op de Ju-Quran heuvel. In januari 1922 zijn er geregeld schermutselingen waarbij Witten en Roden mekaars sterkte aftasten. Bij zonsopgang op 10 februari 1922, bij een bijtende kou en diepe sneeuw, begint het Rode leger onder leiding van commandant Blyukher aan een offensief. Die aanval wordt afgeslagen ten koste van veel verliezen bij het Rode leger. Daags erna hergroepeert Blyukher zijn soldaten en hij valt opnieuw aan op 12 februari. Dit keer breken de Rode soldaten wel door de Witte linies en in de namiddag veroveren ze de Ju-Quran heuvel. Het Witte leger trekt zich terug tot voorbij Khabarovsk dat ze in november het jaar daarvoor veroverd hadden. Het Rode leger is echter te uitgeput om de achtervolging in te zetten. Maar hoe dan ook is deze veldslag de genadeslag voor de Witte legers in het verre oosten van Rusland.

bron : https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Volochayevka

diplomatieke successen voor Mustafa Kemal

Na de slag aan de Sakarya zijn de Grieken op de terugtocht. Hun droom om de Turken onder leiding van Mustafa Kemal te verslaan voor Ankara is voorbij en de enige weg is terug. Door dit militaire succes slaagt Kemal erin om verdragen te sluiten.

Het eerste verdrag is het verdrag van Kars, ondertekend door Turkije en de Sovjet-Unie op 13 oktober 1921. De ondertekenaars van het verdrag zijn Kâzım Karabekir voor Turkije en Yakov Ganetsky voor de Sovjet-Unie. Door dit verdrag worden de grenzen tussen beide landen vastgelegd, meer bepaald de grenzen met de sovjet-republieken Armenië, Azerbeidzjan en Georgië. Doordat Turkije terrein wint door dit verdrag, wordt de grens met Iran langer, wat later nog zal leiden tot grensconflicten rond de kleine Ararat.

Een week later volgt het verdrag van Ankara, ondertekend op 20 oktober 1921. De ondertekenaars zijn Henri Franklin-Bouillon voor Frankrijk en Yusuf Kemal Bey voor Turkije. Hiermee eindigt de Franks-Turkse oorlog in Cilicië en wordt Cilicië definitief overgedragen aan Turkije. In ruil erkent Turkije het Franse mandaat over Syrië. Er komt een speciaal statuut voor de sanjak van Alexandretta. Het gebied is Syrisch, maar het Turks wordt er erkend als officiële taal. Bovendien wordt het graf van Suleyman Shah, de stichter van het Ottomaanse rijk, erkend als Turks grondgebied. Tijdens de Syrische burgeroorlog zal dit graf nog zorgen voor de nodige spanningen tussen Turkije en Islamitische Staat.

bronnen
https://en.wikipedia.org/wiki/Treaty_of_Kars
https://en.wikipedia.org/wiki/Treaty_of_Ankara_(1921)
https://en.wikipedia.org/wiki/Tomb_of_Suleyman_Shah

GOELRO plan

In 1920 is het duidelijk dat de Russische burgeroorlog in het voordeel van het Rode leger zal eindigen. En dus maakt men in Moskou niet alleen oorlogsplannen maar ook plannen voor de periode daarna. Een commissie onder leiding van Lenin is sinds 21 februari 1920 bezig aan een plan om Rusland te moderniseren. Op 22 december 1920 wordt het GOELRO plan op het 8e Sovjet congres goedgekeurd. GOELRO is een Russische afkorting die staat voor “Staatscommissie voor de elektrificatie van Rusland” (Gosudarstvennaja komissija po elektrifikacii Rossii).

Het plan beschouwt de elekrtificatie van Rusland als de ruggegraat om daarmee de Sovjeteconomie een serieuze duw in de rug te geven. Lenin ziet als ultieme doel van dit plan “om de organisatie van de industrie te baseren op een moderne, geavanceerde technologie, op elektrificatie die een schakel zal zijn tussen stad en platteland. Daarmee wordt een einde gemaakt aan de verdeling tussen stad en platteland en aan achterlijkheid, onwetendheid, armoede, ziekte en barbarisme”.

Dit plan kan beschouwd worden als het prototype voor de latere vijfjarenplannen waarmee de Sovjetunie zijn economie organiseert.

bronnen
https://fr.wikipedia.org/wiki/Plan_GOELRO
https://en.wikipedia.org/wiki/GOELRO_plan

het beleg van Perekop

Het beleg van Perekop is de laatste slag aan het Zuidelijke front tijdens de Russische burgeroorlog. De slag vindt plaats van 7 tot 17 november 1920. Het Rode leger deelt hiermee de genadeslag toe aan het bolwerk van de Witte leger op de Krim.

Het Witte Leger houdt 10.000 soldaten aan de verdedigingslinies van de landengte van Perekop. Aan de Sivasj en Arabat Spit zijn er 3.000 soldaten. In de 2e linies zijn er 14.000 soldaten als reserve. In totaal zijn er 41.000 soldaten in het Witte Leger op de Krim. Het Rode Leger beschikt echter over het viervoudige aan soldaten.

Oorspronkelijk was het de bedoeling om met de vloot aan te vallen maar de sterke ijsvorming hindert het uitvaren. Daarom gebeurt de eerste aanval op 7 november 1920 via de landengte van Perekop. Op 8 november bij temperaturen van 12 graden onder nul, steekt het Rode Leger de zeven kilometer wateroppervlakte van de Sivasj over. Ze nemen het Litouwse schiereiland in op de landengte van Perekop. Daarna volgen hevige gevechten in de eerste linies. Zes aanvalsgolven van het Rode leger worden teruggeslagen. Maar op 12 november 1920 gebeurt de grote doorbraak. Generaal Pjotr Wrangel heeft geen andere keuze dan de evacuatie van de Krim te bevelen. De volgende dagen zijn er nog achterhoedegevechten om de aftocht van het Witte Leger te dekken. Als het Witte Leger toekomt in Constantinopel, is het afgelopen met de burgeroorlog in Zuid-Rusland.

bron : https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Perekop_(1920)

een bitsige baron in Mongolië

De Russische burgeroorlog is de ideale periode voor megalomane krijgsheren om zonder god noch gebod eigenhandig op te treden. Zo’n psychotische krijgsheer is de baron Roman von Ungern-Sternberg, een Russische officier van Duits-Baltische oorsprong. Zijn cavaleriesoldaten zijn gekend als “de dolle divisie” en von Ungern-Sternberg krijgt van zijn mannen de bijnaam “de bitsige baron” omwille van zijn onberekenbare uitvallen en zijn wreedheid.

In 1920, na drie jaren burgeroorlog, moet von Ungern-Sternberg door de druk van het Rode leger verder uitwijken naar het oosten. Als ook Siberië hem te warm wordt, steekt hij de grens over met Mongolië. Daar wil hij zijn eigen monarchie stichten. Op 26 en 27 oktober 1920 valt von Ungern het Chinese garnizoen van de Mongoolse hoofdstad Urga aan. De aanval mislukt en de dolle divisie valt Urga opnieuw aan op 2, 3 en 4 november. Als ook die aanval mislukt, trekt von Ungern zich terug en vestigt zich in Oost-Mongolië. Daar krijgt hij de steun van Mongolen die de Chinezen uit Urga willen verdrijven. Het duurt tot 1921 vooraleer ze daarin slagen.

De baron von Ungern-Sternberg spreekt tot de verbeelding. Daarvan getuigen de films waarin zijn personage optreedt, al dan niet onder eigen naam. Er is zelfs een stripverhaal waarin de baron getekend wordt met de trekken van de Duitse acteur Klaus Kinski.

bronnen
https://en.wikipedia.org/wiki/Roman_von_Ungern-Sternberg
https://fr.wikipedia.org/wiki/Roman_von_Ungern-Sternberg


de antagonisten van de komende oorlog

Begin augustus 1920 komen de twee antagonisten van de komende wereldoorlog samen. Op 8 augustus 1920 spreekt Trotski op de tweede communistische internationale :

Met welke vreugde en trots voelen wij, de arbeiders van Moskou en gans Rusland dat de beste vechters van de werkende klasse van de wereld voor de tweede maal in ons land zijn kunnen samenkomen. We zijn in staat om dankzij onze ervaring hen te helpen hun wapens te smeden. Met jullie handen, kameraden, hebben we een vuur doen ontbranden in de smidse van Moskou. In dit vuur hebben we het proletarische staal witheet gemaakt,
we hebben het bewerkt met de hamer van onze proletarische sovietrevolutie. We hebben het gehard met de ervaring van de burgeroorlog en we hebben een uitstekend en onvergelijkbaar zwaard gemaakt voor het internationale proletariaat. We zullen onszelf bewapenen met dit zwaard en we zullen anderen bewapenen.
Wij zeggen tegen de arbeiders van de ganse wereld : “Wij hebben een sterk zwaard gemaakt in het vuur van Moskou. Neem het in jullie handen en steek het in het hart van het wereldkapitaal.”.

Daarop begint de ganse zaal te applaudiseren. Minder volk en minder applaus was er op een andere bijeenkomst die op 7 en 8 augustus 1920 doorging in Salzburg, Oostenrijk. Daar komen nationaal-socialisten van Duitsland, Oostenrijk en Tsjechië bijeen. Adolf Hitler is dan nog geen hoge functionaris in de partij maar als begenadigd redenaar heeft hij al de nodige invloed verworven. Op die tweedaagse wordt zijn voorstel aanvaard om de Deutsche ArbeiterPartei (DAP) om te dopen tot de National Sozialistische Deutsche ArbeiterPartij (NSDAP). Het symbool van die partij wordt de swastika of hakenkruis.

De Russische communisten hebben dan al de macht veroverd in het grootste deel van Rusland en zijn aan de winnende hand in de burgeroorlog. De NSDAP is dan nog een splinterpartij waar nauwelijks iemand van gehoord heeft. Maar 21 jaar later, op 22 juni 1941, valt Nazi-Duitsland de Sovjetunie binnen.

bronnen

https://www.marxists.org/history/international/comintern/2nd-congress/ch15.htm#v2-p205

https://www.sn.at/wiki/Deutsche_Nationalsozialistische_Arbeiterpartei

https://www.jewishvirtuallibrary.org/the-swastika

De Polen wijken terug

In 1919 wordt de onafhankelijke natie Polen terug opgericht nadat Polen in 1795 verdeeld werd onder Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en Rusland. Omdat de onderhandelingen tussen de geallieerden en de overwonnen Centrale machten nog niet is afgerond, zijn de grenzen in Oost-Europa onzeker. En dus trekken de Polen samen met de Oekraïners ten strijde tegen Rusland dat verscheurd is door de burgeroorlog.

Op 7 mei 1920 trekken de Polen Kiev binnen. Daarmee is Polen op zijn grootste. Op 24 mei 1920 stoten Pools-Oekraiënse strijdkrachten op de bolsjewistische cavalerie van Semjon Boedjonny. Twee dagen later start Boedjonny gevechten ten zuiden van Kiev die een week aanhouden. De Russen worden teruggeslagen, maar op 3 juni 1920 begint er een nieuw Russisch offensief ten noorden van Kiev. De cavalerie van Boedjonny blijft inbeuken op de Poolse posities tot de Polen zich noodgedwongen terugtrekken. Op 13 juni 1920 evacueren ze Kiev. Omdat het Rode leger niet voldoende verkenningen uitvoert en communicatie tussen hun verschillende legerafdelingen te wensen overlaat, slagen Polen en Oekraiëners erin zich ordelijk terug te trekken.

Zoals de kaart hieronder laat zien, is de druk van het Rode leger zo groot dat de Polen tegen augustus 1920 een zeer groot gebied zullen verliezen.

bron : https://en.wikipedia.org/wiki/Kiev_Offensive_(1920)

Polen nemen Kiev in

Polen nemen Kiev in

De Oekraïne is in 1920 in verschillende delen versnipperd. Ieder deel kent zijn eigen heer en meester : het witte leger onder Denikin, het Rode leger, het anarchistische partisanenleger van Makhno, het Roemeense leger. De officiële regering van Oekraïne onder Symon Petliura heeft enkel een klein deel in handen dat grenst aan Polen. Dat brengt de Polen onder leiding van Pilsudski ertoe met Petliura te onderhandelen en samen te strijde te trekken tegen het Rode leger. Ze bereiken een overeenkomst met het verdrag van Warschau op 21 april 1920. Op 24 april beginnen 65.000 Poolse en 15.000 Oekraiënse militairen met een offensief richting Kiev. Ze veroveren Zjytomyr op 25 april. Een andere Poolse kolonne rukt gelijktijdig op naar Vinnitsa. Het Rode leger trekt zich ordelijk terug.

Op 7 mei 1920 trekken Polen en Oekraïners Kiev binnen. Op 9 mei houden de Polen een overwinningsparade (zie fotot hierboven) . Daarna trekken ze zich terug en dragen alle autoriteit over aan de Oekraïense militairen. Hieronder staat een kaart die aangeeft welk groot gebied de Polen controleerden begin mei 1920.