Staatsgreep in Perzië

In de nacht van 20 op 21 februari 1921 vindt er een statsgreep plaats in Perzië (het huidige Iran). De leider van de staatsgreep is Seyyed Zia al-Din Tabatabai, een Perzische politicus die zeer goede contacten met de Britten heeft opgebouwd. Hij wordt gesteund door generaal Reza Khan en zijn Perzische kozakkenbrigade (zo genoemd omdat ze tot 1917 getraind zijn door Russsische officieren). Er zijn enkele schermutselingen tussen de militairen en agenten in Teheran maarvanaf 21 februari hebben de putschisten de macht stevig in handen. Tabatabai wordt eerste minister en Reza Khan opperbevelhebber van het leger.

Bedoeling van de staatsgreep is meer stabiliteit te brengen in Perzië, dat tot dan toe pover geregeerd wordt door sjah Ahmad van de Qadjar dynastie. In één provincie is er zelfs een Perzisch Sovjetleger dat hoopt te kunnen aansluiten bij de Sovjet-Unie. De Britse steun aan de staatsgreep is niet bewezen maar meer dan waarschijnlijk. De Britten hopen zo Perzië binnen de Britse invloedsfeer te houden.

Op 22 februari 1921 is er een kabinet samengesteld. Op 26 februari wordt een verdrag afgesloten met de Sovjet-Unie. Daarmee zijn de grenzen veilig gesteld. Ook op binnenlands vlak wordt er grote kuis gehouden. Heel wat grootgrondbezitters en andere invloedrijke politiekers worden gearresteerd. Daarmee hoopt men de macht van enkelingen te breken en na het uitschakelen van deze oligarchie meer stabiliteit te brengen en de welvaart in het land beter te verdelen.

Voor eerste minister Tabatabai zal de macht niet lang blijven duren. In april 1921 heeft hij een eerste conflict met Reza Khan, snel gevolgd door een tweede. In mei 1921 krijgt Tabatabai te horen dat hij beter het land kan verlaten in ruil voor een ruime financiële tegemoetkoming. Reza Khan daarentegen kan zijn macht wel bestendigen. Hij wordt later sjah en is stichter van de Pahlavi dynastie. Die dynastie zal het macht behouden tot ayatollah Khomeini in 1979 daar een einde aan maakt.

Putschisten in Teheran. Premier Tabatabai staat in het centrum. Rezak Khan staat uiterst links.

Duits verzet tegen de herstelbetalingen

Eind januari 1921 stellen de geallieerden op de conferentie van Parijs de oorlogsschuld van Duitsland vast op 226 miljard goudmark. De golf van woede die na het bekend worden van dit bedrag door Duitsland gaat, schept een ideaal klimaat voor agitatie. Op aandringen van Hitler neemt de NSDAP het risico om binnen één dag, dus zonder de gebruikelijke propaganda vooraf, een massabijeenkomst te organiseren. Het enorme circus Krone wordt geboekt en er worden twee vrachtwagens gehuurd om in de stad München pamfletten uit te strooien. Ook deze methode is van de marxisten afgekeken en wordt nu voor het eerst door de nazi’s gebruikt.

Vrees voor een halflege zaal houdt Hitler en zijn kameraden tot de laatste minuut in spanning. Die blijkt niet terecht : met ruim zesduizend mensen wordt dit de grootste NSDAP-bijeenkomst tot dusver. Hitler houdt een toespraak onder de titel “toekomst of ondergang”. Duitsland, zo betoogt hij, wordt door de herstelbetalingen tot slavernij gebracht. De regering had er nooit mee mogen instemmen.

bron : Ian Kershaw, Hitler – hoogmoed (1889-1936)

Hitler spricht! Zirkus Krone

Stichting van de PCI

Op 21 januari 1921 wordt in Livorno de Partito Communista d’Italia opgericht. Dit is een gevolg van onenigheid bij de Italiaanse socialisten om de zogenaamde reformisten uit de partij te zetten zoals gevraagd door de Comintern (of Communistische internationale). De oprichters van de PCI zijn Antonio Gramsci en Amadeo Bordiga. De krant “l’Ordine Nuovo” (of nieuwe orde) verandert ook van kamp en volgt de afgescheurde communisten in hun radicale zienswijze om de revolutie naar Italië te brengen.

bronnen
https://nl.wikipedia.org/wiki/Italiaanse_Communistische_Partij
https://en.wikipedia.org/wiki/Italian_Communist_Party#Early_years

de eerste fascistische staat

Op 8 september 1920 roept de Italiaanse schrijver en oorlogsheld  Gabriele D’Annunzio het Italiaans Regentschap Carnaro (Reggenza Italiana del Carnaro) uit in Fiume. (Rijeka in het Kroatisch). Het is de eerste fascistische staat uit de wereldgeschiedenis.

Tot 1918 is Fiume de enige havenstad in het Hongaarse deel van Oostenrijk-Hongarije. De meerderheid van de inwoners van Fiume is Italiaans, maar het omliggende platteland is Kroatisch. Na de oorlog wordt Fiume het onderwerp van een ruzie tussen Italië en het Koninkrijk der Serven, Kroaten en Slovenen (het latere Joegoslavië). In 1916 heeft Italië met de geallieerden afgesproken Fiume niet te annexeren, en die afspraak wil Italië nakomen. De oorlogsheld Gabriele D’Annunzio besluit daarom op 12 september 1919 met een legertje van avonturiers de stad te veroveren. Ze verdrijven hierbij de Brits-Franse vredesmacht, die daar begin 1919 is gelegerd om het geweld tussen de Italianen en Kroaten te stoppen.

Een jaar later heeft de Italiaanse regering nog steeds geen stappen ondernomen om Fiume te annexeren. Daarop roept D’Annunzio  het Italiaans Regentschap Carnaro uit, genoemd naar de golf van Carnaro waaraan Fiume ligt. De grondwet van Carnaro, geschreven door D’Annunzio en de syndicalistische voorman Alceste De Ambris, bevat veel fascistische elementen. De grondwet biedt ruimte voor het oud Romeinse concept van de dictator, die in tijden van nood alle macht moet krijgen. De staat is volgens corporatistische principes ingericht. Alle burgers moeten lid zijn van een van de 10 corporaties.

Enkel de Sovjet-Unie zal het regentschap Carnaro erkennen. In november 1920 hebben Italië en Joegoslavië een akkoord over Fiume. In december 1920 bombardeert de Italiaanse vloot Fiume om D’Annunzio en zijn aanhangers uit de stad te verdrijven. De eerste fascistische staat is daarmee ten einde. In 1922 doet Mussolini dan met zijn mars op Rome een gooi naar de macht.

bron : https://jalta.nl/geschiedenis/eerste-fascistische-staat/

D’Annunzio met wandelstok omringd door zijn aanhangers

finale van de biennio rosso

De biennio rosso is de periode van twee jaar waarbij de linkse partijen in het naoorlogse Italië (1919-1920) het voortouw nemen en betogingen en stakingen organiseren. De invloed van de Russische revolutie van 1917 is onmiskenbaar. Maar daarnaast zijn er ook eigen Italiaanse oorzaken van de onstabiele politieke periode. Italië heeft dan wel de oorlog gewonnen maar aan een hoge kost : 600.000 doden, 950.000 gewonden en verminkten. Bovenal heerst in Italië het gevoel dat de territoriale winst minder groot is dan destijds beloofd in de overeenkomst met de Entente in 1915. Men spreekt dan ook van vittoria mutilata of verminkte overwinning.

Na de oorlog worden de Italianen ook geconfronteerd met een economische crisis : de lire verliest in waarde, de economie moet overschakelen van oorlogsproductie naar oplevering van andere goederen, maar dat gaat gepaard met banenverlies. Het resultaat is dat het aantal vakbondsleden stekt toeneemt : in 1920 zijn 3.800.000 Italianen lid van een vakbond, ofwel vijf keer zoveel als voor de oorlog. Dit jaar wordt dan ook het hoogtepunt in de Italiaanse klassenstrijd. En de stakingen worden grimmiger. Tussen 1 en 14 september 1920 worden verscheidene fabrieken door de arbeiders bezet. Het gaat om steden uit het ganse land : Milaan, Turijn, Genoa, Firenze, Rome, Napels, Palermo.

In Turijn gaat men zover om een Rode Wacht op te richten als eventuele verdediging tegen acties van de patroons. Onder bescherming van deze Rode Wacht starten de arbeiders de productie terug op maar ditmaal voor eigen gewin. Een gelijkaardige actie start in Palermo maar ditmaal zijn het landarbeiders die het land van de pachtheer bezetten om voor zichzelf te kunnen bewerken.

bronnen
https://www.britannica.com/place/Italy/World-War-I-and-fascism
https://www.marxist.com/italy-lost-revolution091002.htm

verdrag van Sèvres

Op 10 augustus 1920 ondertekenen de geallieerden en het Ottomaanse rijk het verdrag van Sèvres. Het is een vervolg op de wapenstilstand van Mudros van 30 oktober 1918. Dit verdrag zal uiteindelijk nooit uitgevoerd worden omdat Turkije het niet ratificeert.

De reden van de verwerping is de inhoud van dit verdrag. Daarmee zou het Ottomaanse rijk volledig opgedeeld worden onder de geallieerden. Maar onder de geallieerden was ook niet iedereen akkoord met de inhoud. Griekenland en Italië hadden tegengestelde belangen en eisten een groter deel op ten koste van elkaar.

Voor dit verdrag wordt ondertekend, zijn er al eerdere conferenties geweest waarop de verdeling telkens is bijgestuurd : conferentie in Londen (februari 1920) en in San Remo (april 1920). Griekenland heeft de uiteindelijke ondertekening niet afgewacht en bezet Smyrna (Izmir) al in mei 1919. Daarmee begint de Grieks-Turkse oorlog (lees meer op deze pagina).

Als de inhoud van dit verdrag in augustus 1920 bekend wordt gemaakt, stijgt de verontwaardiging bij de Turken en wint Kemal Atatürk er aanhangers bij in zijn gewapende verzet tegen dit verdrag. Als de Grieks-Turkse oorlog beëindigd wordt in 1922, zal het verdrag van Sèvres vervangen worden door het verdrag van Lausanne in 1923. Het feit dat de geallieerden een verdrag herschrijven om een voormalige verliezer van de Groote Oorlog tegemoet te komen, zal het strijdpunt worden van Adolf Hitler en zijn partij, de NSDAP.

bron : https://nl.wikipedia.org/wiki/Verdrag_van_S%C3%A8vres

Restoration of Order in Ireland Act

Op 9 augustus 1920 stemt het Britse parlement in met een nieuwe wet die bekend staat als de Restoration of Order in Ireland Act. Deze nieuwe wet moet het mogelijk maken het instorten van de burgerlijke overheid in Ierland tegen te gaan, nu het geweld hand over hand toeneemt. De wet voorvangt de gewone rechtbanken door militaire rechtbanken in die gebieden waar de IRA (Irish Republican Army) heel actief is. Bovendien komen militaire onderzoekscolleges in de plaats van de gewone lijkschouwersonderzoeken. Dit is vooral omdat de lokale autoriteiten sneller oordelen dat Britse soldaten aansprakelijk zijn voor het doden van Ierse burgers.

Het aantal veroordelingen loopt op tot 50 à 60 per week. Het aantal gevangenen stijgt maar ook het aantal mannen op de vlucht.
Deze mannen kunnen evenwel niet meer hun beroep uitoefenen en na de werkuren hun guerilla activiteiten opnemen. Daarom wijzigt de IRA van tactiek. Ze deelt deze mannen op de vlucht op in vliegende brigades. Hiermee kan ze sneller en meer hinderlagen leggen. Op 10 december 1920 zien de Britten zich genoodzaakt de krijgswet uit te vaardigen in een aantal counties. Hiermee moeten ze dus toegeven dat de Restoration of Order niet volstaat.

bron : https://en.wikipedia.org/wiki/Restoration_of_Order_in_Ireland_Act_1920

de antagonisten van de komende oorlog

Begin augustus 1920 komen de twee antagonisten van de komende wereldoorlog samen. Op 8 augustus 1920 spreekt Trotski op de tweede communistische internationale :

Met welke vreugde en trots voelen wij, de arbeiders van Moskou en gans Rusland dat de beste vechters van de werkende klasse van de wereld voor de tweede maal in ons land zijn kunnen samenkomen. We zijn in staat om dankzij onze ervaring hen te helpen hun wapens te smeden. Met jullie handen, kameraden, hebben we een vuur doen ontbranden in de smidse van Moskou. In dit vuur hebben we het proletarische staal witheet gemaakt,
we hebben het bewerkt met de hamer van onze proletarische sovietrevolutie. We hebben het gehard met de ervaring van de burgeroorlog en we hebben een uitstekend en onvergelijkbaar zwaard gemaakt voor het internationale proletariaat. We zullen onszelf bewapenen met dit zwaard en we zullen anderen bewapenen.
Wij zeggen tegen de arbeiders van de ganse wereld : “Wij hebben een sterk zwaard gemaakt in het vuur van Moskou. Neem het in jullie handen en steek het in het hart van het wereldkapitaal.”.

Daarop begint de ganse zaal te applaudiseren. Minder volk en minder applaus was er op een andere bijeenkomst die op 7 en 8 augustus 1920 doorging in Salzburg, Oostenrijk. Daar komen nationaal-socialisten van Duitsland, Oostenrijk en Tsjechië bijeen. Adolf Hitler is dan nog geen hoge functionaris in de partij maar als begenadigd redenaar heeft hij al de nodige invloed verworven. Op die tweedaagse wordt zijn voorstel aanvaard om de Deutsche ArbeiterPartei (DAP) om te dopen tot de National Sozialistische Deutsche ArbeiterPartij (NSDAP). Het symbool van die partij wordt de swastika of hakenkruis.

De Russische communisten hebben dan al de macht veroverd in het grootste deel van Rusland en zijn aan de winnende hand in de burgeroorlog. De NSDAP is dan nog een splinterpartij waar nauwelijks iemand van gehoord heeft. Maar 21 jaar later, op 22 juni 1941, valt Nazi-Duitsland de Sovjetunie binnen.

bronnen

https://www.marxists.org/history/international/comintern/2nd-congress/ch15.htm#v2-p205

https://www.sn.at/wiki/Deutsche_Nationalsozialistische_Arbeiterpartei

https://www.jewishvirtuallibrary.org/the-swastika

Gandhi en de non-coöperatie

Na het bloedbad in Amritsar in april 1919 (lees meer op deze pagina) stijgt de spanning snel in Indië. Gandhi wacht op het rapport van de overheid over het bloedbad waarbij Britse soldaten op een vreedzame betoging hebben gevuurd, met honderden doden en gewonden tot gevolg. Als het rapport mager blijkt en bepaalde hoger personen beschermd worden, roept Gandhi op tot non-coöperatie. Britse producten moeten geboycot worden. Eretitels moeten geweigerd worden en wie al Britse eretitels heeft, moet die teruggeven. Zo zendt Gandhi op 1 augustus 1920 de Kaiser-i-hind-medaille terug naar de Britse onderkoning van Indië bij wijze van protest.

Met dit terugzenden van een Brits ereteken wordt er een nieuwe beweging van non-coöperatie gestart. Indiërs worden opgeroepen niet meer samen te werken met Britten. Studenten verlaten Britse scholen en Indische ambtenaren leggen het werk neer. Deze beweging zal duren tot 1922 als de spanningen zo hoog oplopen dat een bloedig incident Gandhi aanzet om de beweging stop te zetten.

bron

https://www.gandhiashramsevagram.org/story-of-gandhi/chapter-18-jallianwalla-bagh-massacre.php

onrustige eerste mei in Parijs

Na de oorlog is de levensduurte in Frankrijk sterk toegenomen. In 1919 breken er dan ook stakingen uit bij het openbaar vervoer, het treinpersoneel, de ambtenaren. In februari 1920 start een staking bij de SNCF (Société National des Chemins de Fer – Franse spoorwegen) die maanden aanslepen. Het is dan ook in een gespannen sfeer dat de eerste mei in Parijs gevierd wordt in 1920. Politieagenten en militairen bewaken strategische plaatsen in de Franse hoofdstad. Zij kunnen niet verhinderen dat er rellen uitbreken die verschillende gewonden en twee doden eisen.

bron
https://actu.fr/ile-de-france/paris_75056/il-100-ans-premier-mai-violent-paris_33372730.html