witte terreur in Boedapest

Terwijl in het West-Europa de vrede is teruggekeerd, heerst er nog steeds oorlog in Oost-Europa. Nieuwe staten bekampen mekaar om de restanten van de oude staten in te palmen. Daarnaast is er ook een nieuwe ideologie, het bolsjewisme, dat om ruimte vecht.

In Hongarije is een communistische regering van Bela Kun omvergeworpen door het Roemeense leger dat Boedapest heeft veroverd in augustus 1919. Onder druk van de Entente, vooral dan Frankrijk, ontruimen de Roemenen na enkele maanden bezetting de Hongaarse hoofdstad. Op 16 november 1919 rijdt Miklos Horthy, voormalig admiraal uit het Oostenrijks-Hongaarse leger, gezeten op een witte schimmel, aan het hoofd van zijn volksleger triomfantelijk Boedapest binnen.

Na de parade raast een witte vloedgolf over de hoofdstad. Iedere persoon die verdacht wordt van linkse sympathieën, wordt opgepakt en in de gevangenis geworpen. Anderen worden zonder vorm van proces geëxecuteerd. Slachtoffers zijn vooral joden, linkse intellectuelen, de zogenaamde Leninjongens die onder Kun de rode terreur deden gelden, en wie verdacht wordt van collaboratie met de Roemenen. Het aantal dodelijke slachtoffers van de witte terreur wordt op vijfduizend geschat, en 75.000 mannen en vrouwen verdwijnen voor korte of langere periodes in de gevangenissen. Nog eens 100.000 mensen, vooral intellectuelen, communisten, socialisten en joden, vluchten het land uit en zoeken vooral in Wenen en Praag een nieuwe toekomst. De witte terreur maakt meer slachtoffers dan de rode, die hij moet vergelden. De communisten hadden ‘slechts’ zeshonderd doden op hun geweten.

bronnen
https://nl.wikipedia.org/wiki/Hongaarse_Republiek_(1919-1920)
https://doorbraak.be/hongarije-of-de-totale-vernedering-1918-1921/

bezetting van Fiume

De havenstad Fiume (vandaag Rijeka in Kroatië) wordt na het uiteenvallen van Oostenrijk-Hongarije in 1918 opgeëist door zowel Italië als het Koninkrijk der Serven, Kroaten en Slovenen. De stad bezit een gemengd Italiaans-Kroatische bevolking, en de Hongaarse regering heeft in de nadagen van de Dubbelmonarchie de immigratie van Italianen aangemoedigd om de Kroaten te verzwakken.
Gabriele D’Annunzio, officier in het Italiaanse leger, gekend voor zijn deelname aan de vlucht boven Wenen (lees meer op deze pagina ) wil de druk verhogen om Fiume toe te wijzen aan Italië. Op 12 september 1919 marcheert hij aan het hoofd van Italiaanse nationalistische partizanen de stad binnen. De geallieerde troepen die daar gelegerd zijn, zien zich gedwongen om terug te trekken. De Italiaanse regering stuurt troepen naar Fiume om de bezetting ongedaan te maken, maar alle uitgezonden troepen lopen naar D’Annunzio over.
De groep verzoekt de Italiaanse regering om Fiume te annexeren, maar deze weigert. In plaats daarvan blokkeert Italië alle wegen naar de stad, om zo de groep tot overgave te dwingen. De politiek zit in een spagaat, want enerzijds wilt ook de Italiaanse regering Fiume annexeren, maar anderzijds kan zij de bezetting door D’Annunzio niet tolereren.
Als reactie hierop verklaart D’Annunzio in 1920 dat de stad onder het Italiaanse Regentschap Carnaro valt, met een grondwet die veel overeenkomsten vertoonde met het latere Italiaanse fascistische systeem. Hij roept zich uit tot dictator en noemt zichzelf de Duce. Uit alle hoeken van Italië stromen sympathisanten toe tot D’Annunzio hen moet oproepen weg te blijven omdat de stad hen anders niet meer kan voeden. Uiteindelijk geeft de groep onder D’Annunzio zich pas over in december 1920 na een bombardement van de Italiaanse marine.
De Vrijstaat Fiume wordt uitgeroepen, met een gematigder regering aan het hoofd. De Italiaanse politici blijven de stad echter opeisen en in 1924 moet het Koninkrijk der Serven, Kroaten en Slovenen het hoofd buigen en de annexatie door het inmiddels fascistische Italië accepteren.

bron : https://nl.wikipedia.org/wiki/Italiaans_Regentschap_Carnaro

Roemenen bezetten Boedapest

Half april 1919 valt het Roemeense leger Hongarije binnen met de stilzwijgende toestemming van de Fransen. Een paar dagen later vallen de Tsjechen vanuit het noorden Slowakije binnen, dat tot dan deel uitmaakt van Hongarije.

Geconfronteerd met een buitenlandse bedreiging zetten de Hongaren tijdelijk hun interne geschillen opzij. Nu de Roemenen de Hongaarse territoriale integriteit bedreigen, tempert de bolsjewistische eerste minister Kun zijn retoriek over klassenstrijd terwijl het leger, ook de conservatieve officieren die maar weinig sympathie voor het bolsjewisme koesteren, zich bijeenpakt om de grenzen van het rijk te verdedigen.

Halverwege mei hebben de Hongaren de Tsjechen uit Slowakije verdreven, maar tegen de Roemenen zijn ze minder succesvol. Een poging on de invasiemacht in juli 1919 terug over de rivier de Tisza te dringen, wordt met een slim uitgevoerde tegenaanval van de Roemenen afgeslagen. Dat is het moment waarop veel Hongaarse officieren en soldaten besluiten de strijd te staken, nadat ze daartoe zijn aangezet door het Hongaarse oppositieleger onder admiraal Horthy, die wilt dat de Roemenen een einde maken aan Kuns radenrepubliek. Nu veel soldaten hun steun intrekken storten de Hongaarse linies in en kunnen de Roemenen Kun en zijn regime afzetten. Kun licht naar Oostenrijk en vervolgens naar de Sovjet-Unie.

Op 3 augustus 1919 veroveren de Roemeense soldaten Boedapest waar ze zullen blijven tot het begin van 1920. Ze begaan allerlei wreedheden tegen de plaatselijke bevolking en plunderen de Hongaarse hoofdstad op uitgebreide schaal. Dat geeft veel Hongaren het gevoel dat hun een afschuwelijk onrecht wordt aangedaan. Het feit dat deze misdaden niet worden begaan door de zegevierende westerse geallieerden, maar door soldaten van een land dat in 1918 door de centrale mogendheden was verslagen, maakt de ervaring nog smadelijker.

bron : Robert Gerwarth, de verslagenen, Balans

Roemeense cavalerie in Boedapest

de 133 dagen van Bela Kun

De westerse geallieerden tolereren en stimuleren soms zelfs landroof ten koste van Hongarije. Als de vredesonderhandelaren in Parijs besluiten een groot deel van Hongarije aan Roemenië te geven, en de Hongaren bevel geven al hun soldaten terug te trekken uit een gedemilitariseerde zone, neemt de Hongaarse premier Karolyi op 21 maart 1919 uit protest ontslag.

Uit angstr voor een burgeroorlog besluiten de sociaaldemocraten op dezelfde dag een coalitieregering te vormen met de communist Bela Kun en ze bevrijden hem uit de gevangenis. Op 22 maart 1919 verklaart Kun Hongarije tot een radenrepubliek. Hij begint snel zijn revolutionaire ideeën in praktijk te brengen. In de 133 dagen dat Kun aan de macht is, kondigt hij dramatische ne grotendeels onuitvoerbare hervormingen aan. Alle grote landgoederen moeten worden versnipperd en herverdeeld. Industriële ondernemingen met meer dan 25 werknemers moeten worden genationaliseerd. Kerkelijk bezit wordt geconfisqueerd. Scholen moeten meer nadruk leggen op onderwijs in de wetenschap en de principes van het socialisme. Alcoholconsumptie wordt illegaal. Titels worden afgeschaft. Voedselvoorraden op het platteland worden in beslag genomen om de honger in de hoofdstad te stillen. De politieke structuur van soldaten-, matrozen- en arbeidersraden wordt opgelegd.

bron : Robert Gerwarth, De verslagenen, Uitgeverij Balans

Bela Kun

slag van Bereza Kartuska

Polen is één van de nieuwe staten waarvan de grenzen nog niet definitief zijn bepaald door de vredesconferentie in Parijs. De Polen willen zoveel mogelijk historisch Pools grondgebied veroveren en kijken daarbij vooral ten oosten van Warschau. Terzelfdertijd willen de bolsjewieken hun revolutie naar het westen brengen om de communisten in Duitsland te steunen. Het is dan ook een kwestie van tijd voor beide partijen met mekaar slaags raken.

Vaak wordt 14 februari 1919 gezien als de startdatum voor de Pools-Russiche oorlog van 1919-1920. Dan vindt een eerste schermutseling plaats in Bereza Kartuska tussen Poolse soldaten en soldaten van het Rode Leger. De Polen halen de bovenhand en verjagen de Russen. In 1920 vindt de 2e slag om Bereza Kartuska plaats.

bron : https:://en.wikipedia.org/wiki/Batle_of_Bereza_Kartuska

 

Pressburg wordt Bratislava

Bratislava, huidige hoofdstad van Slovakije, heeft al meerdere namen gekend. Voor de Duitstaligen was het Pressburg, voor de Hongaren Pozsany en voor de Slovaken Presporok. Aan het einde van de eerste wereldoorlog worden er in de oude Duitse en Oostenrijks-Hongaarse gebieden nieuwe naties opgericht. Eén van de nieuwe naties is Tsjechoslovakije . De bevolking van Pressburg (Duitsers, Hongaren en Slovaken) wil niet bij Tsjechoslowakije ingelijfd worden en denkt erover om een vrije stad te stichten.

In november en december 1918 nemen de Tsjechische legionairs Slovakije beetje bij beetje in. Op 31 december 1918 wordt ook Pressburg bezet door de Tsjechen. De inwoners verzetten zich. Er wordt een algemene staking uitgeroepen en er vinden massademonstraties plaats. De Tsjechen vuren op de menigte en er vallen 9 tot 15 doden. Op 4 februari 1919 veranderen de Tsjechen de naam van de stad in Bratislava en wordt ze de hoofdstad van Slovakije.

bronnen

https://agoract.cz/2018/01/28/wilson-city-wilsonstadt-bratislava/
https://www.radio.cz/en/section/czech-history/the-czech-invasion-of-wilson-city

Het Teschen dispuut

Het Teschen dispuut verwijst naar de regio waarover Polen en Tsjechen in januari 1919 een zevendaagse oorlog hebben uitgevochten. Teschen maakt deel uit van Silezië en beiden volkeren maken aanspraak op deze regio. In deze zevendaagse oorlog hebben de Polen het nadeel dat ze overal grensconflicten uitvechten. Het gros van hun leger vecht tegen de Oekraiëners en tegen het Russische Rode leger dat de revolutie westwaarts wil brengen.

De aanspraak van beide volkeren is in feite logisch. In het Oostenrijks-Hongaarse tijdperk werden geregeld talentellingen gehouden. Daaruit bleek dat drie districten voornamelijk Poolstalig waren en dat er in vier andere districten vooral Tsjechisch gesproken werd. Het belang van de regio ligt in de aanwezigheid van steenkool en de spoorlijn tussen Kosice en Bohumin die Tsjechië en Slovakije met elkaar verbindt. Dat is dan ook de reden dat Tsjechie de regio vooral onverdeeld in handen wil krijgen.  Diplomatieke gesprekken lossen een deel van de grensconflicten op maar niet de discussie rond Teschen.

Terwijl de Polen het grootste deel van hun leger in het oosten hebben, vallen de Tsjechen aan op 23 januari 1919 na een ultimatum in de richting van Bohumin en Karvina. De Polen trekken zicht terug tot de Weichsel. Op 30 januari 1919 steken de Tsjechen de Weichsel over en ze nemen de spoorlijn tussen Bohumin en Jablunkov in bezit. De Polen trekken zich terug tot Skoczow waar ze na gevechten kunnen standhouden. De Tsjechen maken zich klaar op 31 januari 1919 voor een nieuwe aanval maar die wordt afgeblazen door diplomatieke druk van de Britten, Fransen en Amerikanen. De Tsjechen verschuiven hun posities naar een nieuwe grenslijn die op 2 februari 1919 wordt bekrachtigd in Parijs . Daarmee is Teschen dan toch in twee gedeeld.

In juli 1920 wordt de regio definitief verdeeld op een conferentie in Spa. De spoorlijn die Tsjechië met Slovakije verbindt en de regio ten zuiden wordt aan de Tsjechen gegeven. Iets minder dan de helft van de regio en een derde van de bevolking wordt aan Polen toegewezen.

bron : https://en.wikipedia.org/Polish-Czechoslovak_War