slag van Bereza Kartuska

Polen is één van de nieuwe staten waarvan de grenzen nog niet definitief zijn bepaald door de vredesconferentie in Parijs. De Polen willen zoveel mogelijk historisch Pools grondgebied veroveren en kijken daarbij vooral ten oosten van Warschau. Terzelfdertijd willen de bolsjewieken hun revolutie naar het westen brengen om de communisten in Duitsland te steunen. Het is dan ook een kwestie van tijd voor beide partijen met mekaar slaags raken.

Vaak wordt 14 februari 1919 gezien als de startdatum voor de Pools-Russiche oorlog van 1919-1920. Dan vindt een eerste schermutseling plaats in Bereza Kartuska tussen Poolse soldaten en soldaten van het Rode Leger. De Polen halen de bovenhand en verjagen de Russen. In 1920 vindt de 2e slag om Bereza Kartuska plaats.

bron : https:://en.wikipedia.org/wiki/Batle_of_Bereza_Kartuska

 

Pressburg wordt Bratislava

Bratislava, huidige hoofdstad van Slovakije, heeft al meerdere namen gekend. Voor de Duitstaligen was het Pressburg, voor de Hongaren Pozsany en voor de Slovaken Presporok. Aan het einde van de eerste wereldoorlog worden er in de oude Duitse en Oostenrijks-Hongaarse gebieden nieuwe naties opgericht. Eén van de nieuwe naties is Tsjechoslovakije . De bevolking van Pressburg (Duitsers, Hongaren en Slovaken) wil niet bij Tsjechoslowakije ingelijfd worden en denkt erover om een vrije stad te stichten.

In november en december 1918 nemen de Tsjechische legionairs Slovakije beetje bij beetje in. Op 31 december 1918 wordt ook Pressburg bezet door de Tsjechen. De inwoners verzetten zich. Er wordt een algemene staking uitgeroepen en er vinden massademonstraties plaats. De Tsjechen vuren op de menigte en er vallen 9 tot 15 doden. Op 4 februari 1919 veranderen de Tsjechen de naam van de stad in Bratislava en wordt ze de hoofdstad van Slovakije.

bronnen

https://agoract.cz/2018/01/28/wilson-city-wilsonstadt-bratislava/
https://www.radio.cz/en/section/czech-history/the-czech-invasion-of-wilson-city

Het Teschen dispuut

Het Teschen dispuut verwijst naar de regio waarover Polen en Tsjechen in januari 1919 een zevendaagse oorlog hebben uitgevochten. Teschen maakt deel uit van Silezië en beiden volkeren maken aanspraak op deze regio. In deze zevendaagse oorlog hebben de Polen het nadeel dat ze overal grensconflicten uitvechten. Het gros van hun leger vecht tegen de Oekraiëners en tegen het Russische Rode leger dat de revolutie westwaarts wil brengen.

De aanspraak van beide volkeren is in feite logisch. In het Oostenrijks-Hongaarse tijdperk werden geregeld talentellingen gehouden. Daaruit bleek dat drie districten voornamelijk Poolstalig waren en dat er in vier andere districten vooral Tsjechisch gesproken werd. Het belang van de regio ligt in de aanwezigheid van steenkool en de spoorlijn tussen Kosice en Bohumin die Tsjechië en Slovakije met elkaar verbindt. Dat is dan ook de reden dat Tsjechie de regio vooral onverdeeld in handen wil krijgen.  Diplomatieke gesprekken lossen een deel van de grensconflicten op maar niet de discussie rond Teschen.

Terwijl de Polen het grootste deel van hun leger in het oosten hebben, vallen de Tsjechen aan op 23 januari 1919 na een ultimatum in de richting van Bohumin en Karvina. De Polen trekken zicht terug tot de Weichsel. Op 30 januari 1919 steken de Tsjechen de Weichsel over en ze nemen de spoorlijn tussen Bohumin en Jablunkov in bezit. De Polen trekken zich terug tot Skoczow waar ze na gevechten kunnen standhouden. De Tsjechen maken zich klaar op 31 januari 1919 voor een nieuwe aanval maar die wordt afgeblazen door diplomatieke druk van de Britten, Fransen en Amerikanen. De Tsjechen verschuiven hun posities naar een nieuwe grenslijn die op 2 februari 1919 wordt bekrachtigd in Parijs . Daarmee is Teschen dan toch in twee gedeeld.

In juli 1920 wordt de regio definitief verdeeld op een conferentie in Spa. De spoorlijn die Tsjechië met Slovakije verbindt en de regio ten zuiden wordt aan de Tsjechen gegeven. Iets minder dan de helft van de regio en een derde van de bevolking wordt aan Polen toegewezen.

bron : https://en.wikipedia.org/Polish-Czechoslovak_War

De slag om Paju

Op 31 januari 1919 wordt er hevig gevochten om Paju tussen Esten en Finnen aan de ene kant en Sovjettroepen en Litouwse bondgenoten aan de andere kant. De Esten zijn al de ganse maand januari 1919 bezig met tegenaanvallen tegen de oprukkende Sovjetsoldaten die de revolutie westwaarts willen brengen.

Voor de bevrijding van Valga is het noodzakelijk dat de Esten eerst Paju innemen. Estse partizanen doen al een eerste poging op 30 januari maar ze worden door de Litouwers verdreven. Op 31 januari doet een bataljon van 300 soldaten onder leiding van Julius Kuperjanov een tweede poging. Tegenover hen staan 1200 Litouwers die kunnen rekenen op ondersteuning van Sovjetsoldaten. Bij de aanval raakt Kuperjanov zwaar gewond. Enkele uren later komt er versterking voor de Esten. 380 Finse vrijwilligers lanceren een nieuwe aanval op de Litouwse stellingen. Het komt tot lijf aan lijf gevechten waarbij de Esten en Finnen tenslotte de bovenhand halen.

Op 1 februari marcheren de Esten Valga binnen zonder enige weerstand. Op 2 februari overlijdt Julius Kuperjanov aan zijn verwondingen.

Onderstaande schilderij is van Maximilian Maksolly.

Bron : https://en.m.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Paju

Opstand in Khotyn

Khotyn is gelegen in Bessarabië en maakte sinds het verdrag van Boekarest (1812) deel uit van het Russische rijk. In 1917 bezetten Oostenrijks-Hongaarse soldaten de regio maar na de nederlaag van de Centrale machten, had Roemenië op 10 november 1918 Bessarabië bezet en geannexeerd, omdat er historische banden waren met de Roemeense streek Moldavië.

 Het merendeel van de bevolking van Khotyn is echter Oekraïens en ze beschouwen de Oekraiënse republiek net over de Dnjestr als hun echte vaderland. Op 23 januari 1919 nemen de inwoners van Khotyn de wapens op tegen de Roemeense bezetters. Ze slagen er ook in de Roemeense generaal Stan Poetas te doden. Als het Roemeense leger versterkingen laat aanrukken, kunnen de rebellen niet lang stand houden. Op 1 februari 1919 is het gedaan met de opstand. De rebellen vluchten de Dnjestr over om bescherming te zoeken in Oekraïne.

Op de kaart hieronder zie je hoe complex de situatie is in 1919. Er wordt voortdurend gevochten om controle te krijgen over de voormalige gebieden van het Duitse, Oostanrijks-Hogaarse en Russische rijk.

bronnen : en.wikipedia.org/wiki/Khotin_Uprising

wikivisually.com/wiki/Khotin_Uprising

 

Revolutie van buitenaf

In 1918 heeft Rusland met het verdrag van Brest-Litovsk heel wat terrein moeten prijsgeven aan de Duitsers. Maar de kansen zijn gekeerd. Duitsland is verslagen en de Duitse legers trekken zich overal terug. Het Rode Leger heeft zich weten handhaven tegen haar Russische tegenstanders en is nu in het tegenoffensief gegaan. Ook de gebieden die vroeger onder de tsaar vielen, willen de bolsjewieken terug. Lenin lanceert het idee van de “revolutie van buitenaf“. De Baltische staten, Wit-Rusland en Polen zijn de eerste slachtoffers van dit offensief.

De Russen slaan al op 22 november 1918 toe in Estland met de inname van de stad Narva. Op kerstdag zijn er op 34 kilometer van de hoofdstad Tallinn. Ook Valga en Tartu worden door het Rode Leger ingenomen. Het Estse leger stopt het Rode offensief over het ganse front tussen 2 en 5 januari 1919. Daarna beginnen de Esten hun tegenoffensief. Op 18 januari 1919 bevrijden ze Narva.

Op 5 januari 1919 nemen de Russen Minsk in en maken een einde aan de volksrepubliek Wit-Rusland. Poolse en Wit-Russische milities nemen de wapens op om de Russen tegen te houden.
Polen en Russen vechten in de eerste week van 1919 om de stad Vilna. De Polen moet afdruipen maar ze hergroeperen hun milities. Dit lijkt nog maar het begin van een open conflict tussen beide partijen.

bron : http://enacademic.com/dic.nsf/enwiki/677301

Wielkopolska opstand breekt uit

Na een patriottische toespraak van minister-president Ignacy Paderewski, tevens beroemd pianist en componist, in het Poolse stadje Poznari, breekt op 27 december 1918 de Grote Poolse Opstand uit tegen Duitsland, soms ook vermeld als de Wielkopolski-opstand.
Diverse militairen en ook veteranen sluiten zich aan bij de opstand. Gelukkig voor hen staat Duitsland op dat ogenblik niet sterk omwille van interne twisten. Op minder dan een maand tijd veroveren de opstandelingen de provincie Pozen, terwijl elders de gevechten verder gaan.
De opstand valt ongeveer samen met de onderhandelingen rond het verdrag van Versailles en beïnvloedt de uitkom;st ervan ernstig : de Polen krijgen een veel grotere regio als grondgebied dan ze op dat ogenblik al veroverd hebben.

bron : oorlogskalender 2014-2018, Davidsfonds