Ik heb net op de tijdslijn van 1918 de maand maart voltooid. Wat in maart 1918 opviel, was het Duitse offensief dat gekend is als “operation Michael”. De Duitsers hadden vrede gesloten aan het oostfront en konden daardoor heel wat troepen naar het westfront overbrengen. In een poging de oorlog in hun voordeel te beslechten, wierpen ze alle beschikbare troepen in de strijd.
Foto’s van de Groote Oorlog zijn steevast in zwart-wit. Of dat denken we toch. En hier en daar zijn er originele kleurenfoto’s te vinden. Zoals deze foto van Jules Gervais-Courtellement. De foto toont Franse soldaten die rusten in een bos. Het grappige is dat ik de foto in zwart-wit terugvond in een boek van de Duitse historicus Guido Knopp :”Der Erste Weltkrieg – die Bilanz in Bildern”. De foto dateert van september 1914 toen de Fransen en Engelsen de Duitsers in de slag aan de Marne tot staan wisten te brengen. Net op tijd, want in Parijs begonnen ze al te panikeren over de Duitse opmars. Na de slag aan de Marne waren er hoge Duitse officieren die de keizer probeerden te overhalen om de oorlog te beëindigen. In plaats daarvan ging hij nog 4 jaar door.
De uniformen van de Fransen zijn duidelijk van de beginperiode : donkerblauwe jas met rode broek, net zoals in de Frans-Pruisische oorlog van 1870. Die rode broek was veel te opvallend en daarom ging men later over naar een volledig hemelsblauw uniform. Datzelfde blauw zie je al bij de 2 soldaten vooraan rechts. En door de loopgravenoorlog ging men de kepie ook vervangen door een helm.
Onlangs heb ik een boek gekocht van Guus Veenendaal : “sporen naar het front”. In dit boek wordt het belang van de spoorwegen voor oorlogvoering bekeken. Het gaat niet alleen om de eerste wereldoorlog. Ook andere oorlogen komen aan bod, zoals de Frans-Pruisische oorlog van 1870, de Amerikaanse burgeroorlog. Ik zie in het boek een tekening van Théophile Steinlen van 2 Franse soldaten die wachten in een station voor hun trein richting front. Oorlog in de kunst heeft ma altijd geboeid en dus zoek ik Steinlen op via Google. En daar verschijnt een 2e naam waarvan de werken ooit op een tentoonstelling samen met Steinlen werden getoond : Otto Dix. Beide kunstenaars hebben een stijl die me aanspreekt. Krachtig en ondanks de grijze tinten heel spreken.
Théophile Steinlen – “Les camarades”
Otto Dix – “der Krieg”
Tijdens de eerste wereldoorlog stond de geneeskunde ver genoeg om soldaten te helpen overleven die in de 19e eeuw gestorven zouden zijn. Maar dat ging wel ten koste van het leren leven met gruwelijke verminkingen, ook in het gezicht. Soldaten wiens gezicht vreselijk verminkt waren, noemden de Fransen “les gueueles cassées”, letterlijk de gebroken smoelen. De geneeskunde stond immers niet ver genoeg op het vlak van plastische chirurgie.
De film “la chambre des officiers” gaat over officieren die zwaar gewond van het slagveld zijn terug gevoerd en die moeten leren leven met hun verminkingen in het gelaat. Een bijzonder indrukwekkende film.
1917 is een bijzonder jaar… een jaar waarin de oorlog in het voordeel van de centrale machten (Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, Turkije) had kunnen beslecht worden. Alles begint in Rusland met een eerste revolutie : de februarirevolutie van 1917. De tsaar wordt afgezet en moet zijn macht overdragen aan een voorlopige regering. Later dat jaar zouden de bolsjevieken in oktober de macht grijpen en de tsaar en zijn familie vermoorden. Daarmee is de Sovjetunie gesticht. Duitsland sluit vrede met de Sovjetunie en kan het gros van zijn troepen van het oostfront naar het westfront overbrengen.
Dankzij de reeks “In Europa” van Geert Mak heb ik weer wat bijgeleerd : er waren ook Russische soldaten in Frankrijk. De tsaar leverde Russisch kanonnenvlees in ruil voor Franse geweren. Die Russische soldaten kregen via brieven van hun familie te horen wat er zich in Rusland afspeelde. De Russische februarirevolutie was dus gekend in Frankrijk.
Vraag is of die revolutie de enige reden was voor de muiterijen in het Franse leger. Er waren al heel wat bloedige slagen geweest waarbij het Franse leger zwaar had geleden, en op de eerste plaats de gewone piot, “le poilu” zoals ze die in Frankrijk noemen : denk hierbij aan de slag van de Somme, de slag om Verdun. In mei 1917 was er dan het debacle aan de chemin des Dames. Dat was de druppel die de emmer deed overlopen. Russische en Franse soldaten weigerden nog naar het front te trekken. Het eerste wat maarschalk Pétain deed, was de Russische soldaten ver achter het front terugtrekken. Daarna werd er onderhandeld met de Franse soldaten. AL mocht dat natuurlijk niet te lang duren. Om er wat spoed achter te zetten, werden een aantal soldaten gefusilleerd. En dat daar een aantal zondebokken tussen zaten, moet niemand verwonderen. Het was nodig om indruk te maken op de rest van de soldatenh om ze terug letterlijk en figuurlijk in het gelid te krijgen.
Wie meer wil weten over deze periode, kan terecht bij de aflevering van “In Europa” van Geert Mak op volgende webpagina
http://ineuropa.vpro.nl/programmas/36788896/afleveringen/36971831/
Ambulance 13 – Franse stripreeks
Ambulance13 is een Franse stripreeks die zich afspeelt in 1916 aan het front nabij Verdun. De eerste wereldoorlog inspireert na bijna 100 jaar nog altijd striptekenaars.
Martinus Evers 