een nieuwe voorzitter voor de NSDAP

In juni 1921 is de NSDAP (NationalSozialistische Deutsche Arbeiterpartei) op zoek naar geldschieters voor de zieltogende Völkische Beobachter. Tevens zijn er al enige tijd gesprekken gaande om een fusie voor te bereiden tussen de NSDAP en de DSP (Deutsch Soziale Partei). Ondanks enige accentverschillen in hun programma’s hebben beide partijen meer gemeen dan dat ze zich onderscheiden. Bovendien is de DSP een landelijke organisatie met aanhang in Noord-Duitsland, terwijl de NSDAP enkel een lokale aanhang heeft.Als de fusie door zou gaan, dan zou het nieuwe hoofdkwartier in Berlijn gevestigd worden, iets waar Adolf Hitler mordicus tegen is. In de kleine, hechte NSDAP is Hitler immers de grote man, een positie die hij bij een fusie kwijt zou kunnen raken.

En dan doemt er nog een groter gevaar voor hem op. In maart 1921 is er in Augsburg met de Deutsche Werkgemeinschaft een zoveelste völkische organisatie in het leven geroepen. De oprichter, dr. Otto Dickel, heeft tevens een boek geschreven, Die Auferstehung des Abendlandes, en heeft daarmee heel wat opzien gebaard in völkische milieus. Politiek gesproken staat Otto Dickel dicht bij de NSDAP en de DSP. Ook hij propageert de klassenloze maatschappij via nationale vernieuwing en de strijd tegen de “joodse overheersing” door maatregelen tegen de renteslavernij. Dickel wordt uitgenodigd en in afwezigheid van Hitler spreekt hij in München met groot succes de bomvolle feestzaal in het Hofbräuhaus toe, dezelfde zaal dus waar Hitler altijd optreedt. Er worden meer redevoeringen van Dickel gepland. De NSDAP-leiders zijn blij in hem een tweede populaire en uitstekende spreker gevonden te hebben.

Op 10 juli 1921 is er een bijeenkomst van de NSDAP en de Deutsche Werkgemeinschaft van Otto DIckel om samenwerkingsakkoorden te bespreken. Op die vergadering laat Hitler geregeld zijn kwaadheid blijken alvorens voortijdig de vergadering te verlaten. Op 11 juli laat hij weten dat hij zich uit de partij terugtrekt met als reden dat de delegatie in Augsburg de partijstatuten geschonden heeft. Hitler heeft al eens in 1920 gedreigd op te stappen als aan zijn eisen niet voldaan werd en toen heeft hij zijn zin gekregen. Op 13 juli deelt Anton Drexler, voorzitter van de NSDAP aan de rest van het bestuur mee wat de eisen van Hitler zijn : hij wil de post van voorzitter met dictatoriale macht krijgen, de hoofdzetel van de partij moet in München blijven, het partijprogramma wordt als onveranderlijk beschouwd en alle fusiepogingen worden gestaakt. De volgende dag al verklaart het partijbestuur zich bereid om Hitler die dictatoriale bevoegdheden te geven. Meer zelfs , het partijbestuur is verheugd dat Hitler het partijvoorzitterschap op zich wil nemen nadat hij Drexlers aanbod eerder heeft afgewezen. Op 26 juli 1921 schrijft Hitler zich opnieuw in als lid van de partij. Op de buitengewone ledenvergadering van 29 juli 1921 in de feestzaal van het Hofbräuhaus verdedigt Hitler zich tegen zijn opponenten in de partij. Hij wijst er trots op nimmer een partijfunctie te hebben nagestreefd en het voorzitterschap meermaals te hebben afgewezen. Ditmaal is hij echter bereid die post te aanvaarden. De nieuwe partijstatuten die Hitler in allerijl heeft opgesteld, bepalen in drie afzonderlijke punten dat de eerste voorzitter de volledige verantwoordelijkheid draagt voor alle activiteiten van de partij en dat hij slechts verantwoording verschuldigd is aan de ledenvergadering. Met slechts 1 stem tegen geven 554 betalende partijleden Hitler de dictatoriale macht.En daarmee is Hitler tot de nieuwe voorzitter van de NSDAP gekozen.

bron : Ian Kershaw, Hitler – hoogmoed 1889-1936, Het Spectrum, pp. 222 en verder

Organisation Consul

De Kapp-putsch van maart 1920 heeft de top van de Duitse rijksregering duidelijk gemaakt hoezeer de controle over de vrijkorpsen uit hun vingers is geglipt. De troepenvermindering die in het verdrag van Versailles is vastgelegd, laat de regering dan ook geen andere keus dan deze eenheden te ontbinden, wat niet overal even goed lukt zoals bij de marinebrigade van Hermann Ehrhardt.

Hermann Ehrhardt kiest om ondergronds te gaan na de mislukte staatsgreep en zoekt een onderkomen in Beieren. De keuze voor Beieren is niet toevallig omdat hij er een jaar eerder met zijn marinebrigade is opgetrokken tegen de radenrepubliek. Het antibolsjewistische deel van de Beierse bevolking heeft hem daarbij toegejuicht. Hij wisselt in München herhaaldelijk van verblijfplaats. Zijn schuilnamen zijn Hugo von Eschwege, Hugo Eisele of consul Hans Eichmann.

In de late herfst van 1920 betrekt een groep Ehrhardt-officieren een hoekgebouw met een jugenstilgevel in het stadsdeel München-Schwabing. In de onopvallende huurwoning in de Trautenwolfstrasse is een houtverwerkingsbedrijf gevestigd die in werkelijkheid nooit zaken doet in de verwerking van hout. Achter deze dekmantel gaat de centrale van Hermann Ehrhardts nieuwe geheime genootschap schuil. Al gauw komen in de kleine wijk Schwabing een groep mannen weer bijeen die elkaar kennen uit hun gemeenschappelijke tijd aan het front en in het vrijkorps en die worden verenigd door dezelfde gevoelens. Ze hebben het nooit kunnen verkroppen dat ze ontzet zijn uit hun leidersrolals officier in het Duitse keizerrijk. In een nieuw verbond willen ze hun lot als verliezers in het tegendeel doen omslaan.

Deze groep krijgt in 1921 versterking van nieuwe aanhangers. Als bij een referendum in Silezië vereist door het verdrag van Versailles , in maart 1921 een onverwacht duidelijke meerderheid ervoor kiest om bij het Duitse rijk te blijven, negeren Poolse opstandelingen deze uitslag en bezetten grote delen van Opper-Silezië om die gebieden in te lijven bij de republiek Polen. Honderden mannen uit de vroegere vrijkorpsen mobiliseren zich uit eigen beweging en steken de grens met Opper-Silezië over om zich aan de sluiten bij Zelfverdediging Opper-Silezië.

Enkele weken later maakt een wapenstilstand een einde aan het avontuur voordat de gevechten zouden uitlopen in een Duitse burgeroorlog. De Münchense organisatie van Hermann Ehrhardt krijgt hierdoor een nieuwe dynamiek. De inzet heeft niet alleen oude kameraden bijeengebracht maar ook vele nieuwe aanhangers opgeleverd. Vanwege de toestroom worden de structuren van de centrale in Schwabing uitgebreid. In de loop van de zomer 1921 is in München de veteranengroep van iemand die gezocht wordt wegens hoogverraad veranderd in een slagvaardige, landelijk opererende geheime organisatie die zich sindsdien Organisation Consul noemt. De nieuwe schuilnaam is afgeleid van een pseudoniem van Ehrhardt die zich tijdens zijn ballingschap in Beieren uitgeeft als “de heer consul”.

bron : Florian Huber, de wraak van de verliezers, Hollands diep.

vrijspraak voor Tehlirian

De Armeniër Soghomon Tehlirian verschijnt op 2 juni 1921 voor de Duitse rechtbank in Berlijn. Daar moet hij zich verantwoorden voor de moord die hij heeft gepleegd op Talaat Pasha. De moord kadert in operatie Nemesis, waarbij een kleine groep Armeniërs de Turken die zij verantwoordelijk achten voor de Armeense genocide, op te sporen en te vermoorden. De dag van de moord op Talaat Pasha wordt in dit bericht beschreven. Maar Tehlirian vermeldt voor de rechtbank geen enkel detail van operatie Nemesis

Tehlirian wordt ook door dokters onderzocht om het motief van de moord te verklaren. In 1921 zet de psychoanalyse grote stappen vooruit. Eén jaar eerder is het Berliner Psychonalalytisches Institut door medewerkers van Freud opgericht. Na de Groote Oorlog is de psychoanalyse ook een woord rijker om het trauma van bepaalde veteranen te omschrijven : shell shock. Daarom wordt Tehlirian ook medisch onderzocht omdat hij een trauma heeft opgelopen door zeer gewelddadige gebeurtenissen en hij een moord heeft begaan vijf jaar na de feiten omwille van dit trauma. Ook de dromen waarin zijn vermoorde moeder hem beveelt te doden uit wraak, worden aangehaald. Vijf dokters verschjnen als getuige om hun inzicht te geven over het geval Tehlirian. Het debat in de rechtszaal draait om de vraag in welke mate hij nog beschikte over een vrije wil op het moment dat hij de moord pleegde. De dokters gebruiken hiervoor de term “dwangmatig gebod”. Ze zijn het erover eens dat Tehlirian getraumatiseerd was door de gebeurtenissen die hij beweerde te hebben meegemaakt in Anatolië. Hij had zijn familie zien vermoord worden (wat in feite niet was gebeurd). Het verdict vanuit een medisch perspectief was duidelijk : de Turken hadden Tehlirian vreselijke dingen aangedaan, hij was psychologisch beschadigd en zijn algemene toestand droeg bij aan zijn neiging tot moorden. Daarmee geven de dokters net dat wat de verdeiging van Tehlirian zocht.

Zelf verklaart Tehlirian over de moord :”Ik beschouw mezelf niet schuldig want ik heb een zuiver geweten. Ik heb een man gedood maar ik ben geen moordenaar.”. Zonder enige kennis van operatie Nemesis en de voorbereidingen om Talaat Pasha op te sporen moet de jury nu beraadslagen. Op minder dan 2 uur is de uitspraak er : “onschuldig”. Tehlirian moet nog aan zijn vertaler vragen wat het betekent. Die antwoordt :”Je bent vrij.”.

Tehlirian wordt door andere leden van het commando in een wagen gezet om te vermijden dat er foto’s worden gemaakt. Men was er zich van bewust dat vanaf die dag Tehlirian nu zelf een doelwit zou zijn. De New York Times bloklettert de vrijsparaak als volgt :”They Simply Had To Let Him Go.”.

bron : Eric Bogosian, Operation Nemesis, Back Bay Books

gevecht om de Annaberg

Bij de derde Silezische opstand zijn de Polen goed voorbereid en kunnen ze de Duitsers verrassen. Een Pools commando slaagt erin om heel wat spoorbruggen te ondermijnen en treinen te doen ontsporen. (Lees maar daarover in dit bericht) . De Duitsers in het oosten krijgen daardoor niet tijdig versterkingen en worden westwaarts teruggedrongen. Na twee weken zijn ze echter wel klaar voor een tegenaanval tegen de Polen. Daarbij zijn er zelfs versterkingen uit Beieren met heel wat oorlogsveteranen onder de rangen waaronder de latere nazi-leider Sepp Dietrich.

De Annaberg met het klooster op de top van de heuvel is strategisch van belang omdat je daarmee de Odervallei kan controleren. Op 21 mei 1921 om 2u30 gaan het Oberland Freikorps en de Silezische Selbstschutz met 900 man in de tegenaanval. De Duitsers hebben geen artillerie die ze kunnen inzetten, maar na hevige gevechten slagen ze erin twee kanonnen te veroveren op de Polen. Na nog eens zeven uren van zware gevechten drijven de Duitsers het Pless regiment weg en pakken vervolgens de vrijwilligers van Katowice aan, die in de buurt gelegerd zijn.

Om 11 uur trekken de Duitsers op naar de Annaberg die ze vanuit vier richtingen benaderen. Weer komt het tot zware lijkf-aan-lijfgevechten waarna de Polen zich oostwaarts terugtrekken. Een Poolse tegenaanval wordt afgeslagen. Deze overwinning vindt enorme weerklank in Duitsland omdat het als eerste overwinning gold sinds november 1918.

Op 22 mei nemen de Polen Raszowa en Daniec terug in en in de regio van Januszkowic verhinderen ze een Duitse poging om de Oder over te steken. Op 23 mei willen de Polen op hun beurt oprukken maar de Duitse artillerie slaat hen terug.

Op 25 mei besluit de Selbstschutz om onderhandelingen te beginnen, onder druk van de Duitse regering in Berlijn. Op 26 mei komt er dan ook vanuit Poolse kant een oproep om de gevechten te staken. Het blijft rustig tot er weer schermutselingen zijn van 4 tot 6 juni.

Begin juli 1921 nemen geallieerde soldaten posities in rond de Annaberg en trekken Duitsers en Polen zich terug. De definitieve grenzen in Silezië zullen later na een volksraadpleging door de geallieerden getrokken worden. De Annaberg zal Duits blijven tot 1945. Daarna wordt het gebied Pools.

bron : Battle of Annaberg – Wikipedia

de Wawelberg groep slaat toe

De Wawelberg groep verwijst naar Poolse commando’s die begin mei 1921 tot de actie overgaan en daarmee de derde Silezische opstand beginnen. Ze blazen in de nacht van 2 op 3 mei zeven spoorbruggen op die noord-Silezië met de rest van het Duitse rijk verbinden. De dagen daarna doen ze ook geregeld treinen ontsporen om het treinverkeer nog meer te verstoren. De naam van de groep is ontleend aan de schuilnaam Konrad Wawelberg. De Poolse officier met deze schuilnaam heet in het echte leven Tadeusz Puszczyński.

De Duitsers zijn volkomen verrast en verliezen tijd door de spoorverbinding met Silezië te herstellen. Deze tijd wordt nuttig gebruikt door de Polen om hun eisen op Silezië kracht bij te zetten. De derde Silezische opstand vindt plaats op een moment dat de geallieerden het niet eens worden over de uitslag van de volksraadpleging. Die raadpleging is nodig om de inwoners van Silezië de kans te geven zich uit te spreken over hun wens om aan te sluiten bij Duitsland of de nieuwe staat Polen. De Fransen willen Silezië aan Polen toekennen omdat ze liever een zo zwak mogelijk Duitsland willen zien. De Britten en Italianen hebben echter oor naar het Duitse argument dat zij zonder de industrie in Silezië veel moeilijker aan de herstelbetalingen kunnen voldoen.

Na de actie van de Wawelberg groep zijn er gevechten tussen de Duitse Grenzschutz, versterkt met Duitse Freikorpsen en Poolse soldaten. Half mei 1921 stelt Wojciech Korfanty voor om zijn soldaten terug te trekken achter een demarcatielijn. Het is de bedoeling dat de Polen het veroverde gebied overgeven aan geallieerde soldaten. Het duurt echter nog tot 1 juli 1921 vooraleer er Britse soldaten in het gebied aankomen.

bronnen
https://en.wikipedia.org/wiki/Silesian_Uprisings#Third_Silesian_Uprising
https://en.wikipedia.org/wiki/Wawelberg_Group

een ontspoorde trein in Silezië begin mei 1921

einde van de Märzkämpfe

Begin april 1921 stelt de Duitse communistische partij vast dat de Märzkämpfe (maartgevechten) een mislukking zijn. Ze roept op om alle acties stop te zetten. Dat heeft voor de communistisiche partij zware gevolgen. Meer dan de helft van de 450.000 leden levert zijn lidkaart terug in. De VKPD (Vereinigte Kommunistische Partei Deutschlands) wordt daarmee politie geïsoleerd en verliest aan slagkracht.

De Märzkämpfe zijn nochtans ambitieus begonnen. In de ochtend van 13 maart 1921 ontdekken voorbijgangers een plakkaat aan de Berlijnse Zegezuil (Siegessaule) met het opschrift “Dr. Oetkers sauspoeder”. Het poeder in kwestie is echter zes kilogram dynamiet. Door een slechte ontsteker was de ontploffing niet doorgegaan. De politie volgt het spoor van de dynamiet tot in midden-Duitsland, meer bepaald Merseburg, een streek in Saksen-Anhalt met een lange traditie van klassenstrijd. Op 18 maart 1921 roept de Rote Fahne de arbeiders van Saksen op tot actie en spoort hen aan wapens op te nemen waar ze ze maar kunnen vinden. Op 21 maart 1921 wordt opgeroepen tot algemene staking. Op dezelfde dag worden een aantal personen in Berlijn gearresteerd in verband met de mislukte aanslag op de zegezuil. Binnen de linkse beweging ziet men twee strekkingen. Peter Utzelmann kiest voor de staking en de bezetting van bedrijven. Max Hölz is een communistische leider die met zijn brigade geregels gewapende acties tegen de overheid onderneemt. Daar horen bankovervallen en dynamieteren van spoorlijnen en treinen bij. Links slaagt er zo niet in om de acties gezamelijk te coördineren en men blijft in gespreide slagorde verder actie voeren.

Door die gespreide slagorde en het verdelen van de acties slagen de communisten niet in hun doel : met de revolutie de macht veroveren. De stakingen worden stopgezet en heel wat communistische militanten worden gearresteerd. Onder meer Max Hölz wordt opgepakt en veroordeeld to levenslang. Wat nog erger is : heel wat communisten sturen hun lidkaart terug. De daadkracht van de communisten is daarmee gehalveerd.

bronnen

https://www.marxist.com/the-tragedy-of-the-march-action.htm
https://www.neues-deutschland.de/artikel/1150084.maerzaktion-verdraengtes-desaster.html
https://de.wikipedia.org/wiki/M%C3%A4rzk%C3%A4mpfe_in_Mitteldeutschland

Verkiezingen in Opper-Silezië

Op 20 maart 1921 gaan de inwoners van Opper-Silezië naar de stembus. Daarmee bepalen ze of hun regio bij Duitsland blijft dan wel kiest voor Polen. Die verkiezingen zijn een gevolg van het verdrag van Versailles dat delen van Duitsland aan de nieuw opgerichte buurstaten heeft gegeven. In bepaalde regio’s, waar er een gemengde bevolking woont, heeft die bevolking inspraak via een referendum. In het geval van Opper-Silezië gaat het om een industriële regio en dus heeft deze verkiezing een economische impact. Het eerste idee in 1919 om de ganse regio aan Polen toe te wijzen, wordt op vraag van Groot-Brittannië opnieuw in vraag gesteld. Indien Duitsland deze economisch belangrijke regio verliest, zal het moeilijker worden de herstelbetalingen aan Frankrijk en België te voldoen. Met het referendum hoopt men zo tot een aanvaardbare opdeling te komen.

Het gebied is bezet door het Britse, Franse en Italiaanse leger. Zowel de Polen als de Duitsers mogen campagne voeren om stemmen te ronselen. Die campagneperiode wordt ontsierd door gewelddadige incidenten langs beide kanten. De uitslag stemt grosso modo overeen met de verdeling van de bevolking : overwegend Duits in de steden en Pools in het omringende platteland. In cijfers uitgedrukt komt het erop neer dat ongeveer 60% voor Duitsland stemt en 40% voor Polen.

De volkenbond krijgt het laatste woord. Polen krijgt ongeveer de helft van de bevolking, maar slechts een derde van het grondgebied. Niet onbelangrijk : met dit derde deel krijgt Polen wel 80% van de zware industrie in de regio. De Duitse en Poolse regeringen komen overeen om de belangen van de minderheden in de landen op zijn minste 15 jaar te waarborgen. 

Bronnen
https://nl.wikipedia.org/wiki/Referendum_in_Opper-Silezi%C3%AB
https://fr.wikipedia.org/wiki/Pl%C3%A9biscite_de_Haute-Sil%C3%A9sie

verdrag van Riga

Op 18 maart 1921 ondertekenen Polen en Sovjet-Rusland het verdrag van Riga. Daarmee komt er een einde aan de Pools-Russische oorlog en wordt de nieuwe grens tussen Polen en Rusland vastgelegd.

Door het verdrag van Versailles hebben de Polen hun eigen staat teruggekregen die ze in de 18e eeuw door de Poolse delingen verloren waren. De nieuwe staat Polen wordt samengesteld uit delen van Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en Rusland. Daarmee komen de Polen echter in botsing met de bolsjewieken die ook gebieden van het tsaristische Rusland opeisen.

Tijdens de Pools-Russische Oorlog zijn de Polen opgerukt tot bij Kiev. Het Rode leger heeft ze daarna sterk teruggedrongen, maar tijdens de slag bij Warschau (lees meer daarover op deze pagina) hebben de Polen hen definitief teruggeslagen. Met het verdrag van Riga komt er dan ook meer stabiliteit in Oost-Europa.

bron : https://nl.wikipedia.org/wiki/Vrede_van_Riga_(1921)

Bloedwraak in Berlijn

De Armeniër Soghomon Tehlirian heeft een kamer gehuurd tegenover de Hardenbergstrasse nummer 4 in Berlijn. Daar houdt de Turkse grootvizier Talaat Pasha zich schuil. De Armeniërs houden hem verantwoordelijk voor de genocide die honderdduizenden volksgenoten het leven heeft gekost. Ze kennen zijn dagelijkse routine, maar op 13 maart 1921 wijkt hun doelwit ineens van deze gewoontes af. Zijn ze nu te laat om de aanslag te plegen ?

Op 15 maart 1921 verschijnt Talaat Pasha op het balkon. Even later verdwijnt hij weer in het appartement. Aangezien het iets na tien uur ’s ochtends is, weet Tehlirian dat Talaat dadelijk het gebouw zal verlaten en naar de Uhlandstrasse zal wandelen. En inderdaad, daar verschijnt Talaat in een gestreept hemd, kostumm en overjas en hij begint aan zijn wandeling. Tehlirian neemt zijn pistool, steekt het op zak en haast zich de trappen af. In de straat ziet hij Talaat naar het zuidoosten gaan, zoals gewoonlijk. Het moment van de waarheid is aangebroken. Voor Tehlirian de trekker mag overhalen, is het van belang dat hij Talaat oog in oog bekijkt om hem zeker te identificeren. Het is ook belangrijk dat hij de argwaan van zijn doelwit niet wekt. Hij volgt hem aan de andere kant van de straat. Omdat hij de gewoontes van Talaat kent, weet hij dat Talaat de straat zal oversteken zo’n 100 meter verder, waarschijnlijk iets voorbij de Berliner Kunst Hochschule. Tehlirian is nu vijftig stappen voor op Talaat. Hij jogt de boulevard af, draait zich om en gaat nu zijn doelwit tegemoet. Talaat wandelt rustig met zijn wandelstok de straat af en lijkt zich van geen kwaad bewust. De mannen zijn zes meter van mekaar verwijderd, daarna drie. En dan kijken ze mekaar in de ogen. Enkele momenten later ligt Talaat Pasha door op de grond.

bron : Eric Bogosian, Operation Nemesis, Back Bay Books

Operatie Nemesis

In 1921 plant een kleine groep van Armeense patriotten wraakacties om de dood te wreken van hun landgenoten omgekomen in de Armeense genocide. Ze noemen de operatie Nemesis naar de Griekse godin van vergelding. Eén van hun eerste doelwitten is Talaat Pasha, de Turkse grootvizier van het Ottomaanse rijk, die op de vlucht is na zijn veroordeling door een gerechtshof van de geallieerden. Een aantal Armeense agenten wordt naar Berlijn gestuurd waar men vermoedt dat Talaat Pasha zich schuil houdt. Het bewaken van mogelijke schuiladressen duurt lang, is vervelend en levert niets op.

Tot de Armeniërs geruchten opvangen dat voormalige Turkse leiders in ballingschap samenkomen in Rome. Als die geruchten kloppen, dan zal Talaat Pasha zich wel geroepen voelen om zijn schuilplaats te verlaten om de trein naar Italië te nemen. Een Italiaans fascistisch dagblad bevestigt de geruchten. De Armeniër Shahan Natali maakt zich klaar om naar Rome af te reizen, maar de nodige officiële documenten laten op zich wachten. Hij mist de trein die hem tijdig naar de bijeenkomst in Rome zou brengen. Twee dagen latrer neemt hij alsnog de trein en hij bevindt zich in een wagon waar ook Turken aanwezig zijn. Die Turken kunnen niet vermoeden dat die westers geklede man ieder woord van hen begrijpt. Zo weet Shahan dat er nog Turken naar het station komen om de anderen uit te zwaaien.

De Armeniër Tehlirian is ook in het station om afscheid te nemen van Shahan Natali. Ook hij houdt het Turks gezelschap in de gaten. Eén man valt op : hij is zwaargebouwd en heeft een wandelstok bij zich. Wie is hij ? Zou hij onze man kunnen zijn ? Is dit Talaat ? Maar hij is netjes geschoren en draagt de typische snor van Talaat niet. Als de zware man een groepje jonge Turken nadert, springen ze fiks in de houding als waren het soldaten in een erehaag. Eén van hen zegt tegen de zware man :”De anderen zijn al in de trein, Pasha.”.

Twee andere Armeniërs naderen Tehlirian en ze overleggen :
– Is hij onze man ?
– Ze noemenden men Pasha.
– Iedere hond uit de dagen van de deportaties noemen ze Pasha tegenwoordig.

De Armeniërs besluiten de zware man en zijn gezelschap te volgen als hij het station verlaat. Zijn postuur lijkt inderdaad op dat van Talaat Pasha. Ze wandelen langs de Tiergarten en wat later neemt de zware man afscheid van de rest van de groep. Uiteindelijk bereiken de achtervolgers de eindbestemming : Hardenbergstrasse nummer 4 in Berlijn. Is het hier dat Talaat Pasha zich schuil houdt ? Een Armeniër steekt de straat over en kijkt naar de deurbel waarop in Arabisch schrift de naam Ali Salih Bey staat. (De Turken zullen het Romeins alfabet gebruiken vanaf 1929).

bron : Eric Bogosian, Operation Nemesis, Back Bay Books, p.166