locaties

door

maskers voor de gueules cassées

De Groote Oorlog is de eerste geïndustrialiseerde oorlog. De wapens krijgen hoe langer hoe meer vernietigingskracht. Maar ondanks dat, slagen sommige zwaargewonde soldaten erin hun verwondingen te overleven, ten koste van een leven met zware verminkingen. Een speciale groep van die verminkte soldaten, zijn de soldaten waarvan het gezicht onherkenbaar is vervormd. De Fransen noemen deze gewonde soldaten met het verminkte gelaat de “gueules cassées” of “gebroken smoelen”.

De plastische chirurgie staat nog in haar kinderschoenen en dus is het behelpen als men deze verminkte soldaten terug een nieuw leven wil geven. De eerste chirurgie is in feite geen chirurgie, maar wel het vervaardigen van maskers om de verminkingen te verbergen. Eén van die beeldende kunstenaars is de Amerikaanse Anna Coleman Ladd. In 1917 opent ze een atelier in Parijs waar ze maskers maakt voor de soldaten. Dit masker maakt ze met behulp van plaaster waarbij ze achteraf de ontbrekende delen moet bijwerken op basis van foto’s van de soldaat van voor ze zwaargewond werden. Een masker maken duurt weken vooraleer de soldaat het kan passen. En daarna moet het masker nog worden bijgeschilderd om te passe bij de echte huidskleur. Tegen einde 1919 heeft de atelier 185 maskers geproduceerd. Haar werk en toewijding leveren Anna Coleman Ladd het Légion d’Honneur op.

bron : https://fr.wikipedia.org/wiki/Anna_Coleman_Ladd

door

Operatie Kharkov

Tegen de tweede helft van juni 1919 komen de belangrijkste krachten van het Witte leger onder leiding van generaal May-Mayevsky in de buurt van Kharkov, bezet door het Rode Leger en begint zich voor te bereiden op de aanval. De belangrijkste aanval op de stad werd ontwikkeld door de troepen van het 1e legerkorps van generaal Kutepov uit het zuiden en zuidoosten.

Vanaf 20 juni 1919 beginnen gevechten in de buurt van de stations van Losevo en vervolgens in het gebied van de Parovozostroitelny Plant aan de rand van de stad . Het Rode leger neemt stellingen in nabij Osnova Station en slaat verschillende aanvallen af. Een cruciale rol bij het doorbreken van de verdediging van Charkov wordt gespeeld door de -eenheden onder het commando van kolonel Turkul , per spoor overgebracht naar Charkov. Op 23 juni 1919 nemen zijn soldaten het station Kharkov-Levada in, steken de rivier Kharkov over en betreden zo het centrale gedeelte van de stad. Op 24 en 25 juni zijn er nog hevige gevechten in het centrum. Maar dan is het afgelopen : Kharkov is in handen van het Witte leger.

Met de inname van Kharkov heeft het Witte leger een belangrijk strategisch punt van het Rode leger afgenomen. De weg naar Kursk en Moskou ligt nu open. Daarnaast hebben de Witten een hele voorraad aan wapens in beslag kunnen nemen : gepantserde wagens, gepantserde treinen, machinegeweren en munitie.

bron : https://ru.wikipedia.org/wiki/OperatieKharkhov_1919)

In de onderstaande kaart is Kharkhov in het geel gemarkeerd.

door

de slag om Cesis

Letland verklaart zich einde 1918 onafhankelijk , maar kan zich niet verdedigen tegen de Letse Rode wacht die door de Russische bolsjewieken worden gesteund . De bolsjewieken veroveren Riga op 4 januari 1919 en rukken verder op naar Oost-Pruisen . Door deze dreiging neemt de Letse parlementaire regering contact op met de Duitse regering. Een verenigde strijdkracht onder von der Goltz wordt opgericht, samengesteld uit Duitse reguliere eenheden, vrijkorpsen, het Baltische nationale leger, Letse en tsaristische Russische troepen. De gevechten met het Rode leger gaat door tot maart 1919.

Als de Rode dreiging is afgewend, komen de tegenstellingen tussen Duitsers en Letten weer scherper naar voren. Na een militaire coup grijpen de Duits-Balten de macht en veroveren op 22 mei 1919 de stad Riga. De Baltische Landeswehr, voornamelijk bestaande uit Duitse soldaten en Duitstalige Letten (of Balten), vallen Esten en Letten aan op 5 juni 1919 en veroveren de stad Cesis (Wenden in het Duits). Op 10 juni wordt er een wapenstilstand van kracht tussen de Baltische Landeswehr enerzijds en de Esten en Letten anderzijds. Op 19 juni zijn de onderhandelingen spaak gelopen. De Baltische Landeswehr trekt terug ten aanval richting Valmiera. Op 21 juni 1919 is het echter duidelijk dat deze aanval op een mislukking is uitgedraaid. Esten en Letten nemen het initiatief over en slagen erin om Riga te veroveren en op 3 juli 1919 de Letse regering terug te installeren.

Met de nederlaag in de Slag om Cesis heeft de Duits-Baltische minderheid haar machtspositie verloren. Verdere steun van Duitsland is niet meer te verwachten na de ondertekening van het Verdrag van Versailles. Het Baltische nationale comité besloot samen te werken in de Letse parlementaire staat.
De Letten en de Esten hebben hun staat behouden en behalen een symbolische nationale overwinning op de Duits-Baltische minderheid. De 23e juni is nog steeds de nationale dag van de staat in Estland.

bron : https://de.wikipedia.org/wiki/Schlacht_von_Wenden

door

het politieke salon van Karl Radek

Karl Radek is een vooraanstaand lid van de Russische bolsjewistische partij, een Poolse Jood en tegelijk een soort Duitser uit vrije wil, een van de schranderste en meest gewiekste figuren van zijn tijd. Lenin stuurt hem samen met andere bolsjewistische politici in december 1918 naar het rijkscongres van de Duitse arbeiders- en soldatenraden. Deze delegatie wordt Duitsland echter niet binnengelaten. Alle leden van de delegatie keren terug, met uitzondering van Radek die erin slaagt een Oostenrijke soldatenjas te bemachtigen en zich voordoet als terugkerend krijgsgevangene.

In Berlijn neemt hij niet deel aan het radencongres maar aan het oprichtingscongres van de KPD. Hij maakt de gevechten in januari 1919 mee, de overwinning van de contrarevolutionairen, de moord op Karl Liebknecht en Rosa Luxemburg. Uiteindelijk wordt hij opgepakt bij een van de vele razzia’s op communisten. Radek wordt opgesloten in de Moabit gevangenis in Berlijn.

Het is zuiver geluk dat hij zijn arrestatie overleeft. Men is er toen al snel bij vooraanstaande links figuren “op de vlucht” dood te schieten. De eerstvolgende maanden zijn zwaar : strenge, eenzame opsluiting, onafgebroken verhoren. Maar in de zomer van 1919 – na de vrede van Versailles – worden zijn omstandigheden plotseling beter. Hij krijgt een voorkeursonderkomen en mag onbeperkt bezoek ontvangen. En de bezoekers worden steeds talrijker. Met name de Reichswehr interesseert zich voor hem. Radeks cel raakt in Moabit bekend als het “politieke salon van Radek”.

In oktober 1919 wordt hij in vrijheid gesteld en overgebracht naar het huis van overste von Reibnitz, die deel uitmaakt van de staf van de Reichswehr. Daar worden de gesprekken voortgezet. In december 1919 keert Radek naar Moskou terug met in zijn bagage, ruim twee jaar voor het verdrag van Rapallo, het denkbeeld van een bondgenootschap van het anti-bolsjewistische Duitsland met het bolsjewistische Rusland, een bondgenootschap gericht tegen het westen en het verdrag van Versailles.

bron : Sebastian Haffner, Het duivelspact, uitgeverij Rainbow

door

Grieks-Turkse oorlog start

Iedereen beschouwt 11 november 1918 als het einde van de Groote Oorlog. In feite start dan de wapenstilstand. Het duurt nog tot juni 1919 voor er echt een vredesakkoord wordt ondertekend. In de tussentijd is er dan wel vrede teruggekeerd bij de westelijke geallieerden en wordt er niet meer gevochten aan het westelijk front.

Bij de overwonnen staten ligt dat heel anders. In Rusland is er nog steeds een burgeroorlog. In Duitsland zijn er nog geregeld schermutselingen met communisten. Oostenrijk-Hongarije is uiteen gevallen in verschillende staten die mekaar ook onderling bekampen vooraleer het vredesverdrag dat in Versailles onderhandelt, de grenzen zal vastleggen.

Alsof er nog niet voldoende gevechten bezig zijn, komt er op 15 mei 1919 nog een oorlog bij. Dan landen de eerste Griekse troepen in Smyrna, een havenstad aan de kust van Anatolië, waar de meerderheid van de bevolking Grieks spreekt. Dit is het begin van een Grieks-Turkse oorlog die zal duren tot 1922.

In 1920 wordt de toestand in het Verdrag van Sèvres geformaliseerd: het Ottomaanse rijk wordt in zessen geknipt:
– een Turkse rompstaat in Centraal- en Noord-Anatolië;
– de onafhankelijke Republiek Armenië.
– een Frans mandaatgebied;
– een Brits mandaatgebied;
– een Italiaans mandaatgebied;
– een Griekse bezettingszone.

De Grieken breiden gedurende de zomer van 1920 hun bezettingszone gestadig uit, hoewel ze hierbij op steeds heviger Turkse weerstand stuiten. Het doel van deze operaties is de consolidatie van het Anatolische bruggenhoofd en het opzetten van een bufferzone rondom Smyrna (Izmir).

Mustafa Kemal Atatürk weigert het verdrag van Sèvres te erkennen. Armenië wordt als eerste heroverd en verdeeld met de Sovjet-Unie. De Grieken behalen nog successen maar uiteindelijk halen de Turken in 1922 de overhand.

bron : https://nl.wikipedia.org/wiki/Grieks-Turkse_Oorlog

door

muiterij op de zwarte zee

In juni 1918 worden er al Britse, Amerikaanse en Frane troepen gestuurd naar Rusland om aan de kant van de contrarevolutionairen te vechten tegen de bolsjewieken. Een deel van de Franse vloot belandt zo aan de Zwarte Zee.

Als de wapenstilstand is getekend, stellen heel wat Franse matrozen zich de vraag wat ze in Rusland doen. Ze zijn de oorlog beu en nu de oorlog met Duitsland gedaan is, hebben ze geen zin in een nieuwe oorlog verzeild te geraken. In plaats van tegen de Russische bolsjewieken te vechten, willen ze naar huis. In februari en maart 1919 verschijnen de eerste tekenen van deze oorlogsmoeheid en weigeren matrozen hun dagelijkse corvee te doen.

In april 1919 worden de acties van de matrozen harder en zijn ze beter georganiseerd en vooral talrijker om hun bevelen te weigeren. Van 19 tot 21 april 1919 is er muiterij op de Franse schepen aangemeerd in Sebastopol. Van 26 tot 28 april slaat de muiterij over naar schepen die voor anker liggen in Odessa. Het is vooral na de arrestatie van hoofdmechanieker André Marty dat de muiterij aan kracht wint. De matrozen hijsen de rode vlag en zingen de internationale. Soldatenraden worden samengesteld en onderhandelen met de commandanten van de schepen. Die worden vaak beledigd en onder druk gezet, maar nergens wordt er tegen officieren geweld gebruikt. Uiteindelijk krijgen de muiters de toezegging dat de schepen eerst naar Constantinopel varen en daarna naar Frankrijk. Er zullen ook geen sancties tegen de muiters komen.

Eenmaal terug in Frankrijk worden er ondanks de beloftes toch straffen uitgesproken tegen een honderdtal muiters. Die gevangenisstraffen worden in 1922 teniet gedaan door aan algemene amnestie.

bron : https://matthieulepine.wordpress.com/2014/08/12/ils-ont-eu-le-courage-de-dire-non-les-mutins-de-la-mer-noire-1919/

door

algemeen stemrecht in België

Bij de bevrijding van Brussel op 22 november 1918 neemt koning Albert I de politieke wereld in snelheid door in zijn troonrede de onmiddellijke invoering van het enkelvoudig stemrecht aan te kondigen: één man, één stem. En dit zonder een wijziging van de Grondwet af te wachten.

De aankondiging in de troonrede moet natuurlijk tot een wetswijziging leiden. Op 27 december 1918 wordt een wetsontwerp ingediend, maar daarna volgt een politieke patstelling. Grondwettelijke scrupules worden opzij geschoven: niemand kan het idee verdragen om in een meervoudig stemrecht frontsoldaten met slechts één stem te zien en oorlogswoekeraars daarentegen met drie stemmen. De katholieke partij, nog steeds met een vooroorlogse absolute meerderheid, vreest deze meerderheid echter te verliezen en eist in ruil ook stemrecht voor vrouwen. Er is nog steeds geen akkoord tijdens de behandeling in de plenaire Kamer. Met de eindstemming in zicht staat de regering van nationale unie op het punt uiteen te vallen.

Op 10 april 1919 bereiken de Kamerfracties eindelijk een akkoord. Het enkelvoudig stemrecht kan er komen, met als symbolische toegift ook stemrecht voor oorlogsweduwen, moeders van gesneuvelde (ongehuwde) soldaten en door de bezetter veroordeelde vrouwen. Volgens het akkoord zal de weg ook worden vrijgemaakt voor het vrouwenstemrecht bij gemeenteraadsverkiezingen. Voor volledige gelijkheid tussen vrouwen en mannen is het nog wachten tot de parlementsverkiezingen van 1949. Katholiek Kamerlid (en latere eerste minister) Henri Carton de Wiart krijgt de eer het politieke akkoord in de Kamer aan te kondigen. Even later volgt een eenparige stemming van de compromistekst.

bron : https://www.dekamer.be/kvvcr/showpage.cfm?section=/pri/1418&language=nl&story=alaune.xml

door

Revolutie in Munchen

De Duitse revolutie schrijft een nieuw hoofdstuk. Op 6 april 1919 roept USPD politicus Ernst Toller in Munchen de radenrepubliek Beieren uit. De Beierse regering, gesteund door socialisten , communisten en anarchisten, zoeken contact met de communisten in Moskou. Op 12 april wordt deze regering al vervangen door een zuiver communistische regering onder leiding van Eugen Levine. Samen met zijn commssarissen werkt Levine plannen uit voor eigendomsherverdeling, hervorming van het onderwijs, de oprichting van een Rode leger. Een aantal anticommunisten worden opgepakt en gefusilleerd.

Nog eens drie weken verder is het gedaan met de Radenrepubliek Beieren. De sociaal-democratische regering in Berlijn onder leiding van Friedrich Ebert, roept de hulp in van vrijkorpsen om Beieren terug te doen aansluiten bij het Rijk. Samen met het geregelde leger nemen de vrijkorpsen Munchen in. Een aantal communisten wordt gefusilleerd. Dat is ook het lot van Eugen Levine die eerst nog een proces krijgt. Ernst Toller van zijn kant krijgt 5 jaar gevangenis. De USPD zal na dit fiasco uiteenvallen. De Kommunistische Partei Deutschlands (KPD) daarentegen zal nog jaren een zekere aanhang kennen en meedoen aan de Duitse verkiezingen. Maar het revolutionair elan is daarmee wel gebroken. En Munchen schuift op van uiterst links naar extreem rechts wanneer Adolf Hitler en zijn aanhang aan invloed winnen.

bron : https://alphacentaurivacations.wordpress.com/2018/04/04/short-lived-states-bavarian-soviet-republic-april-may-1919/

door

de 133 dagen van Bela Kun

De westerse geallieerden tolereren en stimuleren soms zelfs landroof ten koste van Hongarije. Als de vredesonderhandelaren in Parijs besluiten een groot deel van Hongarije aan Roemenië te geven, en de Hongaren bevel geven al hun soldaten terug te trekken uit een gedemilitariseerde zone, neemt de Hongaarse premier Karolyi op 21 maart 1919 uit protest ontslag.

Uit angstr voor een burgeroorlog besluiten de sociaaldemocraten op dezelfde dag een coalitieregering te vormen met de communist Bela Kun en ze bevrijden hem uit de gevangenis. Op 22 maart 1919 verklaart Kun Hongarije tot een radenrepubliek. Hij begint snel zijn revolutionaire ideeën in praktijk te brengen. In de 133 dagen dat Kun aan de macht is, kondigt hij dramatische ne grotendeels onuitvoerbare hervormingen aan. Alle grote landgoederen moeten worden versnipperd en herverdeeld. Industriële ondernemingen met meer dan 25 werknemers moeten worden genationaliseerd. Kerkelijk bezit wordt geconfisqueerd. Scholen moeten meer nadruk leggen op onderwijs in de wetenschap en de principes van het socialisme. Alcoholconsumptie wordt illegaal. Titels worden afgeschaft. Voedselvoorraden op het platteland worden in beslag genomen om de honger in de hoofdstad te stillen. De politieke structuur van soldaten-, matrozen- en arbeidersraden wordt opgelegd.

bron : Robert Gerwarth, De verslagenen, Uitgeverij Balans

Bela Kun
door

nieuwe politieke beweging in Italië

Op 23 maart 1919 sticht Benito Mussolini in de zaal Circolo op de piazza San Sepolcro in Milaan een nieuwe beweging onder de naam “fasci Italiani di combattimento”. Het woord fasci betekent “bundel” en verwijst ook naar de Romeinse “fasces cum securi”, de roedenbundel met bijlkop, symbool van autoriteit.

Op de bijeenkomst van 23 maart wordt het programma van Piazza San Sepolcro ondertekend, genoemd naar de plaats waar ze samenkomen. De beweging wil veteranen van de oorlog verenigen rond nationalistische eisen. Zo zal Italië na het verdrag van Versailles een aantal streken van Oostenrijk-Hongarije krijgen, zoals Zuid-Tirol en de havenstad Trieste. Maar de Italiaanse nationalisten willen meer zoals de streek Dalmatië dat naar Joegoslavië zal gaan.

De eerste aanhangers van deze nieuwe beweging zijn de zogenaamde Arditi, Italiaanse commando’s bekend om hun zwarthemden. Het is dan ook zwart dat de kleur van deze nieuwe beweging zal worden.

bronnen
https://nl.wikipedia.org/wiki/Fasci_di_Combattimento
https://en.wikipedia.org/wiki/Fasci_Italiani_di_Combattimento