Rusland

door

de trein van Troje

In Zürich (Zwitserland) vertrekt op 9 april 1917 een heel bijzondere trein : aan boord zijn Lenin en een dertigtal kompanen op weg naar Rusland. De trein geniet een extraterritoriale status door Lenin bedongen. Vaak wordt deze trein beschouwd als een verzegelde trein, maar dit is niet letterlijk te nemen. Het treinstel heeft twee Duitse bewakers in de achterste wagon. Op bevel van Lenin wordt met krijt een grensstreep getrokken tussen de Duitsers en de Russen, en de portieren zijn even vaak wel als niet gesloten.  De Duitsers willen Lenin via Zweden naar Petrograd brengen in de hoop dat ze zo het Russische verzet zullen breken dat wordt voorgezet door de voorlopige regering van Aleksandr Kerenski. Geen foute verwachting van de Duitsers want Lenin predikt sinds het uitbreken van de eerste wereldoorlog de “oorlog tegen de roversoorlog”. De Iers-Britse schrijver James Joyce ziet in de “verzegelde trein” een modern paard van Troje. Lenin wil niet als collaborateur van de Duitsers worden aangehouden en vermijdt dus koste wat kost ieder contact met de Duitsers, ook met Duitse vakbondsleden die hem willen opzoeken als de trein onderweg even stil staat. De treinrit van 3.000 kilometer vertrekt in Zwitserland, brengt het gezelschap door Duitsland, Zweden en Finland om op 16 april 1917 aan te komen in Petrograd.

bronnen
Knack Historia, 1917 – de Russische Revolutie
Gary Sheffield, the First World War in 100 objects
http://www.frozentears.org/blog/internet-pictures/

TreinLenin.png

 

 

door

de tsaar treedt af

Op 10 maart 1917 breekt er in het legergarnizoen in Petrograd muiterij uit. De militairen sluiten zich aan bij de stakende arbeiders die socialistische hervormingen eisen. Deze februarirevolutie (volgens de Juliaanse kalender gevolgd in Rusland) wordt door de tsaar afgedaan als elke andere tegenstand : hij vindt het een kleine oprisping die maar snel hard onderdrukt moet worden. Maar dat gaat niet meer. De top van het Russische leger eist de troonsafstand van tsaar Nicolas II, die op 15 maart 1917 plaatsvindt. De tsaar en zijn familief worden eerst opgesloten in het Alexanderpaleis in Tsarskoje Selo en later in Jekaterinaburg in Siberië.

Er worden pogingen gedaan om de tsaar te verbannen. David Lloyd George biedt aan om hem in ETsaarAfgetredenngeland asiel te verlenen. Dit wordt tegengehouden door koning George V, die niet geassocieerd wil worden met het autocratische bewind van Nicolaas. Pikant is dat George en Nicolaas volle neven van elkaar zijn.

In Rusland komt nu een voorlopige regering aan de macht onder leiding van Georgi Lvov, leider van de Cadettenpartij. Belangrijkste man in dit kabinet is de sociaal-revolutionair Alexander Kerenski. Beide mannen zijn vastbesloten de oorlog verder te zetten.

Bijbehorende foto is gemaakt kort na de troonsafstand en één van de laatste foto’s van tsaar Nicolas II

 

bron : Roel Tanja, een korte geschiedenis van de eerste wereldoorlog, BBNC uitgevers

 

 

door

Petrograd in opstand

Grote delen van Petrograd vallen op 12 maart 1917 in handen van de muitende troepen. Opstandelingen – soldaten en demonstranten – bestormen de wapenfabrieken en de arsenalen. Ze krijgen meer dan 150.000 revolvers en geweren in handen. De politie wordt onder de voet gelopen. Het verzet tegen de tsaar groeit en breidt zich uit naar andere steden.

De groeiende opstand wordt niet georganiseerd vanuit de politiek. Socialistische politici zijn zelf verrast door de revolutie. Velen van hen – zoals Vladimir Lenin en Leon Trotski – zitten zelfs nog in het buitenland. Als de betogers politici zoeken die hen kunnen leiden, mochten leiders onder wie Alexander Kerenski de Sovjet van Petrograd op, om verkiezingen te organiseren.

bron : Knack Historie, 1917 – de Russische revolutie

Petrograd1917_03

door

Betogers sterven in Petrograd

Op 11 maart 1917 vuurt het leger in de massa betogers, er vallen doden. Delen van het garnizoen protesteren. Tsaar Nicolas II negeert de oproep van de voorzitter van de Doema (Russisch parlement) voor dringende politieke hervormingen. In plaats daarvan ontbindt hij de Doema. Deze blijft echter zetelen in de steeds onstuimiger wordende hoofdstad Petrograd, waar het garnizoen de dag ervoor in opstand is gekomen. De verdeeldheid binnen het leger wordt duidelijk.

bronnen
Ian Westwell, 1914-1918, de eerste wereldoorlog dag na dag, Deltas
Knack Historia, 1917, de Russische revolutie

MutinyInPetrograd1917

door

Oproer in Petrograd

Op 10 maart 1917 breidt de staking in Petrograd zich uit en de demonstraties worden gewelddadig. Tsaar Nicolas II geeft het bevel om ze met geweld te onderdrukken. Demonstranten vechten met de politie en proberen de soldaten te overtuigen om hun kant te kiezen. Bij de Kazankathedraal zijn Kozakken ingezet. Als een meisje uit de massa met een boeket rode bloemen naar voren kolmt, wordt ze niet beschoten maar neem de officier van de Kozakken de bloemen aan. Soldaten weigeren op de menigte te vuren en schieten in de lucht. Een grote groep soldaten sluit zich aan bij de demonstranten.

bron : Knack Historia, 1917 – de Russische revolutie

Petrograd1917_02

door

Februarirevolutie in maart

Internationale vrouwendag 1917. Grote groepen vrouwen betogen op 8 maart 1917 in Sint-Petersburg voor gelijke rechten. In de buitenwijk Vyborg betogen arbeidsters op hetzelfde moment tegen het tekort aan brood. De mannen uit de naburige staalfabrieken staken mee en de groep demonstranten groeit aan tot meer dan 100.000. Als ze naar het centrum van de stad willen, dringt de politie hen terug. Duizenden betogers lopen over de bevroren rivier tot bij de vrouwelijke betogers op de Nevski Prospekt. De overheid stuurt meer politie en bereden Kozakken af op de massa, maar de Kozakken keren zich om als ze zien dat ze tegenover vrouwen staan. Er worden ook leuzen tegen de tsaar geroepen.

De februarirevolutie in Rusland vindt voor ons plaats in maart omdat Rusland nog de oude Juliaanse kalender volgt. In west-Europa is de Gregoriaanse kalender ingevoerd waardoor de Russen 13 dagen achterlopen op onze kalender.

bron : Knack Historia – 1917 – De Russische Revolutie

Petrograd1917_01

door

de staking bij Putilov

De staking die op 18 februari 1917 uitbreekt in de staalfabriek Putilov, draait om een loondispuut maar wordt gezien als het begin van de Russische Februarirevolutie. De directie gaat over tot een lock-out van de zowat twintigduizend personeelsleden. S’ Anderendaags leggen de arbeiders in meer dan achthonderd fabrieken in en rond Petrograd het werk neer. Dat betekent negentigduizend stakers extra. Tegen 22 februari loopt hun aantal op tot boven het half miljoen, onder meer omdat er geruchten circuleren over een verdere beperking van het broodrantsoen.

In de loop van de volgende dagen verloor tsaar Nicholaas II geleidelijk meer invloed en macht. Uiteindelijk doet hij op 2 maart 1917 troonsafstand.

Bron : oorlogskalender 2014-2018, Davidsfonds

putilov_factory_meeting-petrograd-1917

door

Broesilov-offensief ten einde

In Rusland loopt eind september het Broesilov-offensief ten einde dat begon op 4 juni 1916. en alle ‘keizerlijke’ legers in het strijdperk bracht. De Russische troepen streden er tegen de Duitse en de Oostenrijks-Hongaarse.

Het offensief van generaal Aleksei Broesilov kent eigenlijk geen overwinnaar. Na maanden van strijd zijn alle legers uitgeput. Van een offensief als dusdanig is dan ook geen sprake meer als Broesilov de Russische troepen naar Roemenië zendt om het land bij te staan in zijn strijd tegen Duitsland en Oostenrijk-Hongarije.

Als er al iemand iets leerde van deze veldslag, zijn het de Duitsers. Zij brengen later de nieuwe tactische inzichten van Broesilov in de praktijk. De Russen maakten weliswaar enkele honderdduizenden krijgsgevangenen maar dat volstaat niet om een oorlog te winnen.

bron : oorlogskalender 2014-2018, Davidsfonds

ww1-brusilov.jpg

door

Slag van Kowel

De slag bij Kowel, die eindigt op 8 augustus 1916, komt voor in Geoffrey Regans boek over militaire blunders. Een aantal aanhangers van de Russische monarchie plannen deze veldslag ter ere van de tsaar. De bevelhebbers munten niet bepaald uit in militaire deskundigheid.

Het aanvalsgebied, een moeras, zou zo gekozen kunnen zijn door de vijand, maar de doorluchtige royalisten hadden de plek zelf bepaald. Groothertog Pavel Aleksandrovitch moet via de flank aanvallen, maar acht dat beneden zijn waardigheid en doet een aanval door het midden. Duizenden russen sneuvelen. De gelukkigen belanden in het veldhospitaal maar dat wordt opgeblazen.

Toch slaagt men erin de Duitse loopgraven in te nemen, zij het met een verlies van 70% van de manschappen. De cavalerie die de terreinwinst moet consolideren, weigert aan te vallen. Eindresultaat : 55.000 Russische doden.

bron : oorlogskalender 2014-2018, Davidsfonds

Kowel1916

 

door

Een Russische pandoering

Op 9 juni 1916 is het Broesilov offensief al enige dagen aan de gang. Dit offensief werd nauwgezet voorbereid door generaal Alexei Broesilov (detail daarover lees je hier). De eerste stad die het Oostenrijks-Hongaarse leger moet prijsgeven, is Lutsk. de Kaiserliche-und-Königliche Armee had ook geen offensief aan het oostrfont verwacht en is volop bezig met de Strafexpedition tegen de Italianen. Het Russische offensief komt ongelegen en totaal onverwacht.

erzherzog-josef-ferdinand

Jozef Ferdinand

Het is zo onverwacht dat de Oostenrijkse stafchef, Conrad von Hötzendorf, op een verjaardagsfeestje is bij aartshertog Jozef Ferdinand in het kasteel van Teschen. Als de Russen aanvallen op 4 juni 1916, geraken die rapporten wel tot bij von Hötzendorf, maar die schat de situatie niet ernstig in en wil de aartshertog en zijn gemalin niet beledigen door het feestje voortijdig te verlaten.

Het is maar de vraag of zijn vertrek de situatie nog had kunnen redden. De Russen zijn bijzonder goed voorbereid en hebben de loopgraven van hun vijanden goed in kaart gebracht. Een bijzonder krachtig bombardement jaagt de Oostenrijks-Hongaarse soldaten in hun schuilkelders. Terwijl ze daarin blijven, nadert de Russische infanterie de loopgraven en wacht tot hun vijanden met de handen omhoog eruit komen. Vooral de etnische Slaven zien ertegen op hun Slavische broeders te bekampen voor Oostenrijk-Hongarije en geven zich graag over. Achter de eerste linies zijn er nauwelijks reserves en dus kunnen de Russen gemakkelijk oprukken. Het Oostenrijks-Hongaarse 4e leger wordt gedecimeerd waardoor het 7e leger zich ook verplicht ziet om terug te trekken. Tot slot moet ook het 1e leger zijn eerste linies verlaten onder Russische druk.

Op 6 juni 1916 hebben de Russen al een gat gemaakt van 32 kilometer in de frontlinies van het Oostenrijks-Hongaarse leger. Op 8 juni schiet er van de 110.000 soldaten van het 4e leger nog maar 18.000 over. Volgens sommigen zijn 60% van de verliezen te wijten aan desertie. Over een lengte van 400 kilometer, van de Pripjat-moerassen tot aan de Karpaten, is het Oostenrijks-Hongaarse leger op de vlucht.

Conrad von Hötzendorf gaat op 8 juni 1916 naar Berlijn om Falkenhayn om hulp te vragen. Na een hevige discussie stemt Falkenhayn toe in Duitse versterkingen op voorwaarde dat de Oostenrijks-Hongaarse legers aan het oostfront onder Duits bevel komen. De Oostenrijkse stafchef heeft geen andere keuze dan te aanvaarden.

Op 9 juni 1916 is de 2e fase van het Broesilov offensief gepland. Generaal Alexei Evert moet dan zijn deel van het werk doen. Maar Evert stelt uit omdat hij nog niet klaar is. Die vertraging zal zijn effect niet missen op het Russische offensief. Niettemin wordt het Broesilov offensief beschouwd als een van de grootste overwinningen van de geallieerden en het begin van het einde van Oostenrijk-Hongarije als militaire grootmacht.

Taalkundig toemaatje : Het woord pandoering (in de betekenis van een flink pak slaag) is afgeleid van het woord pandoer, een soldaat uit bepaalde eenheden van het Oostenrijkse keizerlijke leger. Het woord is afkomstig uit het Hongaars. 

bron : Michael Neiberg & David Jordan, the eastern front 1914-1920, amber books

BroesilovOffensief_OostenrijkseKrijgsgevangenen.jpg

Oostenrijks-Hongaarse soldaten verdwijnen in Russische krijgsgevangenschap