Maand: augustus 2014

door

4 augustus 1914 : Duitsland valt Belgie binnen

Wat voorafging

Op vrijdagavond 31 juli 1914 luiden de klokken overal in België om aan te geven dat de algemene mobilisatie van het Belgisch leger een feit is. Op zaterdag 1 augustus melden duizenden miliciens zich bij hun kazerne. Op zondag 2 augustus bezetten de Duitsers Luxemburg. Diezelfde dag geven ze ook een ultimatum aan de Belgische regering. De Duitsers eisen vrije doortocht door België om zo het Franse leger aan de Frans-Duitse grens in de rug te kunnen aanvallen. Koning Albert en zijn regering overleggen in spoedberaad. Op maandag 3 augustus komt het Belgische antwoord : van vrije doorgang kan geen sprake zijn. België wil zijn neutraliteit handhaven en zijn grondgebied verdedigen.

De inval

Op dinsdag 4 augustus 1914 is het dan zo ver : Duitse troepen vertrokken vanuit Aken steken om 7u30 de grens over bij Gemmenich, vlakbij het drielandenpunt waar België, Nederland en Duitsland samenkomen.Het doel van deze Duitse legers is de Maas en Luik. Daar wachten Belgische soldaten onder leiding van generaal Leman op de komst van de Duitsers.

Gemmenich

Edward Grey

Edward Grey

Diezelfde dag valt de eerste Belgische dode : lansier Fonck sneuvelt bij een gevecht met Duitse uhlanen in Thimister. De kroonraad beslist een beroep te doen op Franse, Russische en Britse steun.

De Britten vragen in een ultimatum aan de Duitsers om hun troepen uit België terug te trekken. Omdat er geen antwoord komt, verklaart Groot-Brittannië de oorlog aan Duitsland. Tijdens deze eerste augustusdagen zou de Britse minister van Buitenlandse Zaken, Edward Grey de volgende uitspraak doen : “The lamps are going out all over Europe; we shall not see them lit again in our life”. Het is deze uitspraak die is blijven hangen en waardoor de Britten op 4 augustus 2014 bij de 100e verjaardag van het begin van de eerste wereldoorlog, de lampen tijdens een herdenking een voor een uitdoen.

 

lights_out

 

 

door

Frankrijk mobiliseert

Het eerste bericht in het dagboek van Louis Barthas gaat over de mededeling van de mobilisatie door het Franse leger. Barthas noteert het volgende op 2 augustus 1914.

Een snikhete namiddag in augustus. De straten van het dorp zijn zo goed als uitgestorven. Plotseling klinkt er tromgeroffel. Waarschijnlijk is het een marskramer die zijn waren uitstalt op de Grote Markt. Of misschien zijn het acrobaten die hun avondvoorstelling aankondigen.

Maar nee. Niets van dit alles. Als het geroffel verstomt, horen we de stem van de dorpsbode. Dus spitsen we onze oren voor het voorlezen van een of andere verordening over hondsdolheid of het schoonhouden van de straten. Maar helaas ! Deze man kondigt de meest afgrijselijke ramp aan die, op de zondvloed na, de mensheid ooit heeft getroffen. Hij berichtte ons over een verschrikkelijke plaag, die ons elk denkbaar onheil zou brengen. Hij kondigde de algehele mobilisatie af, de voorbode van de oorlog, die vervloekte infame oorlog, de ontering van onze eeuw. Een schandvlek voor onze beschaving waar we ons zo op beroemden.

Tot mijn grote verbazing veroorzaakte dit bericht meer enthousiasme dan verslagenheid. In hun onschuld leken de mensen het prachtig te vinden in een tijd te leven waarin zoiets groots en meeslepends ging gebeuren. Ook de minder enthousiasten twijfelden geen ogenblik aan een snelle en beslissende overwinning. Zou Oostenrijk immers niet uit elkaar vallen bij de eerste klap van de Russen ? En zou Duitsland niet verpulverd worden tussen Frankrijk en Rusland, als een noot tussen de tangen van een enorme notenkraker ?

Iedereen trof zo koortsachtig voorbereidingen voor het vertrek dat het leek alsof ze bang waren te laat te komen voor de overwinning. Het scheelde maar weinig of sommigen waren al vertrokken voor de dag waarop de afreis was vastgesteld.

bron : Louis Barthas, oorlogsdagboeken, vertaald door Dirk Lambrechts, uitgeverij Bas Lubberhuizen

Onderstaande tekening komt uit de stripreeks 14-18 van Corbeyran – Leroux.

door

de Franse socialist Jean Jaurès is vermoord

Jean Jaurès

Jean Jaurès

Jean Jaurès wordt vermoord op 31 juli 1914. Deze Franse socialist hoopte tot het einde om de oorlog te kunnen voorkomen. Als socialist gaf hij de voorkeur aan de socialistische internationale boven het nationalisme. In 1907 al geeft de socialistische internationale een duidelijke signaal :”De plicht van de werkende klassen en van hun parlementaire vertegenwoordigers bestaat erin alles in het werk te stellen om de oorlog te vermijden.”. Jaurès hoopt op een Frans-Duits bondgenootschap om zo de oorlog te kunnen vermijden.

De socialistische internationale plant om samen te komen in Wenen in augustus 1914. Het vermijden van de oorlog is dan een van de agendapunten. Maar de aanslag in Sarajewo zal daar een stokje voor steken. Dit congres zal niet doorgaan. In juli komt de socialistische internationale samen in Brussel. In het circus van Brussel houdt Jaurès een toespraak over het “afschuwelijke beeld van de dood, klaar om de Europese jeugd neer te maaien”. Ook de Berlijnse arbeiders betogen in hun hoofdstad tegen de dreigende oorlog. Einde juli schiet een Franse nationalist Jean Jaurès dood. En het is gedaan met de internationale verzet tegen de oorlog. Ook in België zullen de socialisten hun verzet tegen de oorlog staken en opgenomen worden in een regering van nationale eenheid.

De moordenaar van Jaurès, Raoul Villain, wordt opgepakt en zal de oorlog in een cel doorbrengen. Net zoals Gavrilo Princip pookt hij het conflict op tot een dreigende oorlog maar laat hij wel andere mannen het risico van de loopgraven ondergaan. Na de oorlog wordt hij vrijgesproken. Het Franse gerecht ging ervan uit dat hij Frankrijk een dienst bewezen had. Uiteindelijk vindt Villain de dood in Spanje waar hij woonde toen de Spaanse burgeroorlog uitbrak. Spaanse anarchisten hebben hem op het strand van Ibiza afgemaakt met een kogel in zijn nek.

Het is maar de vraag of Jaurès de oorlog had kunnen tegenhouden. Maar het is wel overduidelijk dat er Fransen waren die de oorlog van harte verwelkomden. Meer informatie over Jean Jaurès vind je op de website van veertienachttien.nl

Jaurès is dan wel dood aan het begin van de Groote Oorlog. Zijn gedachtengoed overleeft hem. Eén van de sterktste beelden van verzoening was het beeld van de Duitse kanselier Kohl en de Franse president Mitterand hand in hand tijdens een herdenking van de slag van Verdun.

Kohl en Mitterand tijdens een herdenking van de slag van Verdun

Kohl en Mitterand tijdens een herdenking van de slag van Verdun