Op 20 september 1914 gaat men in Waasmunster tijdens een ceremonie over tot de ontbinding van het 28e linieregiment van het Belgische leger. De reden voor die ontbinding is wellicht het grote verlies aan manschappen tijdens de voorbije weken. De resterende manschappen worden overgeheveld naar het 8e linieregiment.
De verliezen zijn opgelopen tijdens de gevechten om Dendermonde en de 2 uitvallen vanuit het nationaal bolwerk Antwerpen.
bron : kalender 2014-2018 , Davidsfonds
Het schooltje op de Grote Heide in Neerpelt is nog maar open sinds midden april 1914 en vandaag (15 september 1914) trekt hoofdonderwijzer Jozef Antoon Keunen al naar het leger (tot in 1919). Het schooltje was er gekomen op vraag van de inwoners omdat hun gehucht van Neerpelt afgesneden was door het Kempisch Kanaal en de afstanden te groot en de wegen te slecht waren.
Gelukkig komt er snel een vervanger voor de hoofdonderwijzer, maar daarmee is het oorlogsleed niet geleden. Omdat de school ook dient als inkwartiering van Duitse soldaten is het schoolleven onregelmatig. Tijdens het eerste schooljaar bijvoorbeeld is de school slechts 117 dagen open. Het lesgeven is niet alleen moeilijk door de aanwezigheid van Duitse troepen. Daarnaast is er ook maar één klaslokaal voor 40 jongens en 28 meisjes.
bronnen :kalender 2014-2018, Davidsfonds en internetgazet van Neerpelt woensdag 30 juli 2014 (http://www.internetgazet.be/neerpelt/herinneringen-lillenaren-in-w-o-i.aspx)
de gebroeders Keunen uit Sint-Huibrechts-Lille – Jozef Keunen staat links
Vanuit Antwerpen ondernemen de Belgen tot 3 maal toe een uitval naar de Duitse linies. Zo komen ze op 14 september 1914 terug in Aarschot. Kapelaan Lambert Paredis omschrijft de herovering als volgt : “Dan horen wij de kanonnen van de Belgen om Aarschot te ontzetten. Je kunt niet geloven hoe blij de mensen zijn nu de Belgen Aarschot binnentrekken. Ze zijn de vorige maand arm en ongelukkig gemaakt door de Duitsers en o zo fel mishandeld op allerlei manieren. Na het leger trekken ook wij de stad binnen en die intoch vergeet ik nooit meer. Op diverse plaatsen zie je lijken van paarden en soldaten die maar voor de helft begraven zijn.
bron kalender 2014-2014 – Davidsfonds
gepantserde auto in Aarschot 1914
In 1914 was er in Antwerpen een pontonbrug gelegd om het Belgisch leger toe te staan vanuit Antwerpen naar de linkeroever te kunnen. Raoul Snoeck vermeldt in zijn dagboek op 4 september 1914 deze pontonbrug/
“Kontich – Om drie uur worden we te wapen geroepen. We marcheren naar het station van Kontich waar we plaatsnemen in beestenwagons. Bestemming : onbekend. Rekening houdend met het verloop van de veldtocht en het uitzicht van de versterkingen, vermoeden we dat we het centrum van een verdediginspositie naderen. Effectief, om half vijf stappen we af in Antwerpen – Zuid. We marcheren de stad door met het geweer op de schouder, trekken door Hoboken, en komen na een half uur aan in Burcht op de Schelde waar onze genie een botenbrug gebouwd heeft. Ik kan niet genoeg mijn bewondering uitdrukken voor de mannen van de genie, ze leverden prachtig werk. De stroming is nogal hevig, het is ebbe. Wat een enig uitzicht ! We steken de Schelde over, om het land van Waas te bezetten. ”
bron : Raoul Snoeck, in de modderbrij van de Ijzervallei, vertaald uit het Frans door André Gysel, Snoeck-Ducaju
pontonbrug te Antwerpen in 1914
LZ17 boven Antwerpen
Koning Albert en de Belgische regering hebben Brussel verlaten op 19 augustus 1914. Ook het Belgisch leger trekt zich vanaf 20 augustus terug naar het nationaal bolwerk Antwerpen, dat vanaf dan de functie van feitelijke hoofdstad vervult. De Duitsers laten in eerste instantie Antwerpen ongemoeid en trekken met het gros van hun leger naar het Zuiden om Frankrijk zo snel mogelijk binnen te vallen.
Maar hoewel de grote gevechten ten zuiden van Antwerpen doorgaan, blijft de stad niet buiten schot. In de nacht van 24 op 25 augustus 1914 valt een zeppelin een eerste keer Antwerpen aan. Er vallen 10 doden en men besluit de stad ’s nachts niet meer te verlichten.
In de nacht van 2 op 3 september 1914 valt er weer een zeppelin Antwerpen aan. Het gaat om de LZ17 “Sachsen” die drie bommen van 90 kilo aan boord heeft. Er zijn geen foto’s van de aanval maar de Duitsers hebben wel voor de nodige postkaarten gezorgd die hun propaganda moesten ondersteunen.
bronnen
Oorlog in België, 14-18, Luc De Vos & Al.
http://www.koelner-luftfahrt.de/Angriff_Antwerpen.htm
http://www.zeppelinhistory.com/list-of-zeppelins/zeppelin-lz-17
http://www.forumeerstewereldoorlog.nl/wiki/index.php/September
1 september 1914 Opgestaan om drie uur. Op het programma staat een militaire raid via Londerzeel en Vilvoorde : we herbben onze zakken in het kantonnement gelaten en zijn vertrokken met het geweer, 120 kogels en mondvoorraad. Via een botenbrug steken we de Rupel en het Brusselse zeekanaal over en beginnen aan een echte drijfjacht. Terwijl we een spoorwegviaduct dwarsen, wordt iemand dodelijk getroffen : een verkenner, neergemaaid door vijf kogels. Vanuit een klein bosje vluchten vijf tot zes ulanen weg, die we onmogelijk kunnen treffen. Om zeven uur ’s avonds maken we een eerste tussenstop in Herent, in de omgeving van Wijgmaal en Leuven op 55 kilometer van Kontich. We maken rechtsomkeert maar worden intussen door een groep Duitsers omsingeld, die ons bij het verlaten van het dorp op een echte kogelregen onthalen. In deze kleine schermutseling veliezen we korporaal Couvent en soldaat Gelein. Na een kwartier zijn we buiten gevaar, trekken vervolgens door een gebombardeerd en verlaten Londerzeel en komen om elf uur ’s avonds aan in Puurs. Boven het station signaleren we een zeppelin. We komen terug aan in Kontich om half een ’s morgens, uitgeput en afgejakkerd, met een drijfjacht van zo’n zeventig kilometer in de benen.
bron : Raoul Snoeck, in de modderbrij van de Ijzervallei, vertaald uit het Frans door André Gysel, Snoeck-Ducaju
Belgische infanterie 1914
brief van Paul Ehrhardt
De Belgische krijgsraad veroordeelt de Duitse spion Paul August Ehrhardt tot de dood met de kogel. Enkele dagen geleden werd hij in Oostende aangehouden. Hij volgende de Britse troepenbewegingen in de stad. In afwachting van zijn executie op 5 september zit hij vast in het fort van Zwijndrecht. Over zijn beroep als spion vertelt hij :” Het is geen prettige beroep, spion zijn. Maar het is niet mijn fout dat ik het gedaan heb : ik word ertoe verplicht. Alle Duitse reserveofficieren die in het buitenland verblijven, zijn met spionage belast. Ik heb gehoorzaamd, ik heb mijn taak gedaan, ik sterf voor mijn vaderland.”.
bron : kalender 2014-2018 , Davidsfonds
Als je op het internet zoekt op deze naam in combinatie met 1914, kom je op een aantal documenten uit die met deze Duitse spion of met executies door het Belgisch leger te maken hebben. Je vind de brief van Paul Ehrhardt terug samen met extra documentatie op deze webpagina : https://archive.org/details/disclosuresofger00inehrh
Een overzicht van de personen die geëxecuteerd werden op bevel van het Belgisch militair gerecht vind je in dit pdf-document terug : http://www.cegesoma.be/docs/media/chtp_beg/chtp_16/chtp16_007_Chronique_Maes.pdf
Het martelarenplein in Leuven verwijst naar de gruwelijke dagen van 25 tot en met 28 augustus 1914. Tot de 25e augustus hadden de Duitsers de Leuvense burgers met rust gelaten. Maar die dag zijn de Duitsers zenuwachtig want het Belgisch leger valt aan vanuit Mechelen en nadert Leuven. Mogelijk hebben Duitse soldaten in Leuven terugtrekkende Duitsers vanuit Mechelen voor Belgische soldaten aangezien en zijn ze op mekaar beginnen vuren. De Duitsers zelf beweren dat ze aangevallen zijn door Belgische burgers en dat daarom Leuven moet boeten. Duitse soldaten schieten op de huizen vanwaaruit ze menen aangevallen te worden en steken de huizen in brand. Meer dan tweeduizend gebouwen gaan in vlammen op, waaronder de universiteitsbibliotheek met 300.000 boeken, de Sint-Petruskerk, de schouwburg en talloze huizen. De Duitsers sparen het stadhuis omdat ze daar hun hoofdkwartier gevestigd hebben.
De terreur gaat door op 26 augustus. Op 27 augustus wordt iedereen uit de stad gejaagd richting Tervuren, Mechelen of Tienen. Duizend vijfhonderd mensen, onder wie een honderdtal vrouwen en kinderen, worden naar het map van Münster gedeporteerd. Op 28 augustus komen de verdrevenen uit Aarschot aan op het stationsplein van Leuven. Ze worden meteen beschoten door Duitse soldaten. Met veel moeite kunnen de officieren de schietpartij stoppen. Aan het einde van de slachtpartij hebben zo’n tweehonderd burgers het leven verloren, zijn velen mishandeld en staat er van het centrum in Leuven niet veel meer recht.
Er zijn al eerder onschuldige burgers door de Duitse soldaten vermoord of mishandeld, zoals in Dinant, Tamines, Aarschot. Maar de stad Leuven is natuurlijk in de ganse wereld gekend als de universiteitsstad met een rijke culturele schat. De brand en slachtpartij in Leuven wordt dan ook breed uitgesmeerd in de internationale kranten. De Duitsers krijgen nu een reputatie van wreedaardige cultuurbarbaren waar ze voor de rest van de oorlog (en lang erna) niet meer van af geraken.
Net zoals Nestor Outer in Dinant (lees meer in het bericht nestor-outer-en-het-trauma-van-virton/) is er nu ook een kunstenaar die zijn afschuw in kunst verwerkt. Gisbert Combaz (Antwerpen 1869 – Sint-Gillis 1941) maakt onderstaande tekening naar aanleiding van de brand van Leuven.Hij heeft trouwens meer tekeningen gemaakt die geïnspireerd zijn door de Groote Oorlog.
brand van Leuven gezien door Gisbert Combaz
bronnen
www.kaiserscross.com/soldiersburden
Knack Historia 1914
Davidsfonds Kalender 2014-2018
http://www.bl.uk/world-war-one/articles/historiography-atrocities-the-long-shadow
Nestor Outer is geboren op 2 april 1865 in Virton, hoofdstad van Belgisch Lotharingen en vlak bij de Franse grens. In 1884 trekt hij naar de academie voor schone kunsten in Brussel. Tijdens zijn studieperiode trekt hij ook naar Parijs en maakt er kennis met de kunstenaars in Montmartre. Na zijn studies keert hij terug naar Virton en wordt er leraar tekenen in het collège communal. De eerste wereldoorlog zal Outer zwaar traumatiseren. Tussen 22 en 24 augustus 1914 woedt de slag der grenzen (“bataille des frontières”) in alle hevigheid aan de Belgisch-Franse grens. In Rossignol, op iets meer dan 20 kilometer van Virton, sterven er op 22 augustus 2014, 27.000 Franse soldaten, het hoogste aantal Fransen op één dag in de Groote Oorlog. De Duitsers verliezen 14.000 soldaten. Ze zijn ervan overtuigd dat de burgers hebben de Franse soldaten hebben geholpen en laten hen daarvoor boeten. In Rossignol worden er burgers door de Duitsers gefusilleerd, evenals in Ethe en Latour. In 1916 beginnen de Duitsers Belgische burgers te deporteren naar Duitsland, maar als vijftigplusser ontsnapt Outer aan dat lot. Tegen het einde van de oorlog is hij wel zijn ouders verloren evenals twee broers en dat stemt hem bitter. In 1921 trouwt hij nog met een 30-jarige vrouw uit de nabijheid van Virton. In 1930 sterft hij na enkele jaren met de gezondheid gesukkeld te hebben.
Wie meer wil weten over Nestor Outer en de bloedige dag in augustus 1914 in Virton en omgeving, kan terecht op onderstaande websites. Onder de bronnen staan een aantal schilderijen van Nestor Outer die geïnspireerd zijn op die gruwelijke gebeurtenissen nabij Virton tussen 22 en 24 augustus 1914.
Bron : het stille pand
Assaut de l’infanterie française
Surlendemain de la bataille
Ethe en flammes
Brussel wordt bezet door de Duitsers op 20 augustus 1914. Dit gebeurt zonder slag of stoot. Even heeft de Belgische overheid nog getwijfeld om Brussel te verdedigen. Er waren al verschansingen opgeworpen, en er waren 20.000 Burgerwachten bijeengebracht. Uit schrik voor represailles werd de burgerwacht terug geroepen en de stellingen weer afgebroken. Burgemeester Adolphe Max roept de bevolking op om zich rustig te houden en er zijn zo goed als geen opstootjes. In tegenstelling tot elders gebeurt de intocht van de Duitsers in alle kalmte.
Duitse troepen op de Brusselse Grote Markt
Het Belgische leger trekt zich terug naar Antwerpen, dat haar rol als nationaal bolwerk opneemt. Ook de ministeries en politici zijn naar daar getrokken. Nederland wil echter zijn neutraliteit bewaren en heeft de westerschelde afgesloten. Daardoor kunnen de Britten Antwerpen niet bevoorraden. De Duitsers rukken verder op naar het zuiden en hierdoor vermindert de druk op het Belgische leger.
De komende dagen zullen de Duitsers de forten in Namen belegeren. Tussen 23 en 25 augustus 1914 vallen de forten rond Namen één voor één. In die dagen wordt er ook gevechten in Charleroi, waarbij de Belgen steun krijgen van Britten en Fransen. Ook in Bergen wordt er gevochten op 22 augustus en ook hier zijn er Britse en Franse troepen betrokken. Deze gevechten staan bekend als de slag aan de grenzen (“bataille des frontières”).
De frontlinies rond 20 augustus 1914
Martinus Evers 