Het Servische leger in het defensief

De eerste Oostenrijkse invasie einde augustus hadden de Serviers met succes afgeslagen. De slag om Cer is trouwens de eerste geallieerde overwinning op de centrale machten. Maar tijdens de slag van de Drina keren de krijgskansen. Twee Oostenrijkse legers steken deze grensrivier over op 7 september 1914 en drijven na enkele dagen de Serviers de bergen in. Einde september begint een loopgravenoorlog die zal duren tot 5 november 1914. Dan starten de Oostenrijkers een derde offensief.

Hieronder staat een schilderij van August, ritter von Meissl. Hij zal verschillende doeken schilderen die te maken hebben met de Groote Oorlog.

von Meissl - slag om de Drina

von Meissl – slag om de Drina

juli-augustus 1914 Europa mobiliseert

Na de aanslag op aartshertog Franz Ferdinand bleef het een aantal weken stil. En toen kwam op 23 juli 1914 het ultimatum van Oostenrijk-Hongarije aan het adres van Servië. Daarover kan je wat meer lezen op deze pagina. Servië wijst het ultimatum af op 25 juli, gesterkt door de steunbetuigingen van Rusland. En dan gaat het op enkele dagen zeer snel. Servië mobiliseert op 25 juli, de dag waarop de Servische regering het antwoord aan Oostenrijk-Hongarije had gegeven.

Berlijn augustus 1914

Berlijn augustus 1914

Op 28 juli verklaart Oostenrijk-Hongarije de oorlog aan Servië en mobiliseert gedeeltelijk. Op 29 juli bombardeert het Oostenrijkse leger de Servische hoofdstad. Diezelfde dag mobiliseert Rusland gedeeltelijk, maar op 30 juli wordt het al een volledige mobilisatie. Daarop roept ook Oostenrijk-Hongarije op tot de volledige mobilisatie van zijn leger. Duitsland stuurt op 31 juli een ultimatum naar Rusland met de vraag de algemene mobilisatie te herroepen. Als daar geen antwoord op komt, roept ook Duitsland op 1 augustus de algemene mobilisatie uit en verklaart Rusland de oorlog.

Op 2 augustus valt Duitsland het neutrale Luxemburg binnen. Diezelfde dag roept ook Frankrijk op tot de algemene mobilisatie.

Duitsland stuurt een ultimatum naar de Belgische regering. De Duitsers beweren dat ze weet hebben van een Frans plan om via België Duitsland aan te vallen. FranseMobilisatie1914Daarom willen de Duitsers de Fransen voor zijn door een aanval op Frankrijk te beginnen dwars door België. De Duitsers eisen vrije doorgang door België. Op 3 augustus wijst de Belgische regering dit ultimatum af. Die dag verklaart Duitsland Frankrijk de oorlog. Op 4 augustus valt Duitsland België binnen. Daarop verklaart Groot-Brittanië Duitsland de oorlog. En daarmee weten alle grote spelers van dit conflict wie vriend en vijand is. Daarmee is het voor 1914 gedaan met de oorlogsverklaringen. Maar in latere jaren zullen er nog volgen : Italië schaart zich aan de kant van Frankrijk en Engeland in 1915. Roemenië volgt in 1917. Maar zover zijn we nog niet. Begin augustus denkt iedereen dat de oorlog snel gedaan is en dat de soldaten tegen de kerst terug thuis zijn.

 

23 juli 1914 Oostenrijk bezorgt een ultimatum aan Servië

Op 23 juli 1914 bezorgt de Oostenrijkse gezant Giesl het ultimatum van zijn regering aan de Servische autoriteiten in Belgrado. Aan de tekst was dagenlang gesleuteld door de ministers onder leiding van de minister van buitenlandse zaken, graaf von Berchtold. Servië kreeg 48 uur de tijd om in te gaan op de Oostenrijkse eisen.

graaf von Berchtold

graaf von Berchtold

Het Oostenrijkse ultimatum bevatte 10 punten. De eerste 3 punten gingen over de organisaties die vanuit Servië hetze voerden tegen Oostenrijk-Hongarije en de Slavische gebieden in Oostenrijk-Hongarije wilden bevrijden. De punten 4,5 en 6 ging over de gewenste acties tegen personen die in verband konden gebracht worden met de aanslag op de Oostenrijkse kroonprins. Punt 7 eiste arrestatie van 2 Serviërs die banden hadden met de Zwarte Hand, de organisatie die de aanslag had voorbereid. De laatste 3 punten gingen over de houding van de Servische autoriteiten om duidelijk afstand te nemen van de Servische agitatoren.
Het meest controversiële waren de punten 5 en 6 omdat Oostenrijk geëist had dat Oostenrijk mee mocht deelnemen aan het politieonderzoek in Servië naar de aanslag. Deze eis werd in Servië, Frankrijk en Rusland geïnterpreteerd als de potentiële aanzet tot een confrontatie tussen Oostenrijk-Hongarije en Servië. Ook de Britse minister Edward Grey nam dit ultimatum op als aanstootgevend.

De Serviërs onder leiding van Nikola Pasic maken gebruik van de 48 uren die ze hebben om een antwoord te formuleren. In die tijd hopen ze op steunbetuigingen van Frankrijk en Rusland.

Nikola Pašić

Nikola Pašić

In afwachting van het antwoord van hun bondgenoten heeft de Servische premier Nikola Pasic de nodige vertragingsmaneuvers ingebouwd alvorens een antwoord te geven. Pasic was op verkiezingscampagne toen Giesl het ultimatum in Belgrado overhandigde. En Pasic heeft zich helemaal niet gehaast om naar Belgrado terug te keren. In zijn plaats ontving de minister van Financiën Pacu het ultimatum. Premier Pasic zou in eerste instantie berust hebben in het ultimatum en een telegram hebben voorbereid naar de diverse Servische gezantschappen waarin hij verklaarde dat Belgrado van plan was een antwoord te sturen dat op alle punten verzoenend zou zijn. Ook de punten 5 en 6 die een blaam waren voor de Servische soevereiniteit zou Pasic hebben willen aanvaarden. Ook de Britse minister van buitenlandse zaken Grey krijgt van zijn gezant geruststellende berichten in die zin te horen.
Maar de Brit weet niet dat Frankrijk en Rusland steunbetuigingen hebben gestuurd naar Servië. De Franse minister van buitenlandse zaken Poincaré houdt het bij een bescheiden “We zullen u helpen die (wordt bedoeld “de situtatie”) te verbeteren. De Russische minister van buitenlandse zaken Sazonov stuurt in de nacht van 24 op 25 juli 2 telegrams naar Belgrado. Het 2e telegram vermeldt dat de Russische ministerraad besloten had tot “energieke maatregelen, zelfs mobilisatie”. Daarmee weet de Servische regering genoeg om het definitieve antwoord aan Oostenrijk-Hongarije op te stellen.
In het deinitieve antwoord dat wordt overhandigd op 25 juli 1914 aanvaardt Servië de meeste punten. Maar Servië weet zich gesteund door Rusland en weigert dus de punt 6 (over deelname van Oostenrijkse functionarissen aan het Servische politieonderzoek) te aanvaarden om zo de Servische soevereiniteit te vrijwaren. En daarmee is het ultimatum dus verworpen en staat de weg vrij voor de mobilisaties van de diverse legers. De eerste wereldoorlog is nu niet meer veraf.

bron : Christopher Clark, “Slaapwandelaars – hoe Europa in 1914 ten oorlog trok”, hoofdstuk 10 – het ultimatum, pp. 525-545

Aftellen tot de fatale dag 100 jaar geleden

Maandag 23 juni 2014. Over 5 dagen zal het precies 100 jaar geleden zijn dat de Serviër Gavrilo Princip de Oostenrijhkse aartshertog Franz Ferdinand dood schoot. En daarmee zouden de spanningen tussen Oostenrijk-Hongarije en Servië hoog oplopen. Wat een lokale oorlog had kunnen blijven, zeg maar de derde Balkanoorlog, groeide door de verwevenheid van bondgenootschappen uit tot de eerste geïndustrialiseerde oorlog die de mensheid tot dan kende. Geen wonder dat de tijdsgenoten spraken van de Groote Oorlog. Wie meer achtergrondinformatie wilt over hoe het zo ver kon komen, kan terecht op deze webpagina : aanloop tot Sarajewo 1914. En oordeel zelf of Gavrilo Princip een held is die een standbeeld verdient. GavriloPrincipStandbeeld